Юл хаҡын натуралата түләүгә нисек ҡарайһың? — тип ысҡындырҙы.

— И-и-и, яҡшы булыр ине. Был арала аҡсаға ҡотайып булмай. — Ҡатын йөҙөн асып, боролоп уҡ ҡарап ебәрҙе.

Бына һиңә мә! Ҡарап тороуға ниндәй фәрештә үҙе. Ғәфүрҙең эсе бошоп китте. Күңел төпкөлөндә: «Булһа ине, исмаһам, бер тоғро ҡатын», — тигән осҡон быҫҡый ине. Ул да «леп» итеп һүн­де. Шулай бысраҡмы был донъя? Тоғролоҡ тигән төшөнсә буш һүҙ генәме хәҙер? Бар ул был донъяла сафлыҡ, бар керһеҙ күңел, тип әйтерлеге лә ҡалмағанмы? Тфү, шайтан алғыры! Арҡыры ятҡан бүрәнәне буйға бороп һалмаһаң, ирлегең ҡороһон. Ана, теге матур ғына бер өйкөм ҡыуаҡлыҡ яғына боролорға кәрәк. Керер юл да бар.
Тулыһынса:https://vatandash.ru/articles/literatura/2022-06-14/kil-in-kil-hik-y-2839388

Малайҙар мҽнән күҙ ҙә ҡаш булып атайҙарын көтәбҽҙ, олоһо йөрөтөп өйрәнҽргә тҽләһә, бәләкәсҽ ултырып йөрөргә хыяллана. Мин бҽсән эшләргә ҽңҽл буласағын уйлап ҡыуанам, киләсәктә бҽсән сапҡысын, тырма, арба алырыбыҙҙы күҙаллайым. Оҙаҡланы ниңәлҽр түҙҽмһҽҙлҽк мҽнән көткән атайыбыҙ, ул саҡта кҽҫә тҽлҽфоны бик һирәктәрҙә гҽнә инҽ, барған адрҽсын бҽлмәйбҽҙ ҙә, борсолоп көтөп хужалыҡты һөйрәйҽм, шул саҡта кҽмдҽр хәбәр ҽткҽрҙҽ, имҽш тракторын һатыусы ҡатын мҽнән йәшәй башлаған.
Тулыһынса:https://vatandash.ru/news/proza/2025-07-11/em-ye-hik-y-g-ld-r-k-limullina-4311242

📍Вы пропустили оперативку Хабирова? Вот что касается каждого

✅ В селе Аскарово Абзелиловского района открыли новую
полилингвальную школу на 640 детей. Полилингвальная школа — это учебное заведение, в котором уроки ведутся на нескольких языках(трёх и более). Это уже 12-е подобное образовательное учреждение в Башкирии
✅ Радий Хабиров раскритиковал освещение на трассе Р-240 и поручил исправить ситуацию со светом в ближайшее время
✅ В Башкирии 4 марта с 10:00 до 11:00 пройдёт проверка систем
оповещения. Сигнал тревоги прозвучит по телевидению, радио, на
улицах, а также в уфимских «умных домофонах»
✅ Глава Башкирии поручил ускорить работы по дорогам к СНТ. Отсыпку и наведение порядка начнут раньше обычного
✅ Для туристов из Башкирии, застрявших на Ближнем Востоке из-за конфликта, создали ситуационный центр: +7 (347) 218-19-19 или 112. Также можно обратиться через сообщения в мессенджере МАХ к представителю Башкирии при Торгпредстве России Роману
Владимировичу Громову: +7 919 619-99-90
✅ Башкирия отправила 173-й гумконвой в зону СВО
✅ В крупных СНТ запустят ФАПы в рамках пилотного проекта
✅ РДКБ признана лучшей педиатрической клиникой России 2025 года
✅ С 1 марта завучи крупных школ Башкирии будут следить за
психологическим климатом в школе и выявлять учеников из группы
риска. Радий Хабиров на днях лично встретился с ними и анонсировал доплаты за эту работу
✅ В этом году в Башкирии в 4 раз пройдет Международный
геологический чемпионат «ГеоВызов»
✅ Продукция компании «Таврос» отправляется в 10 стран мира, в том числе в Индию и Китай. Глава Башкирии подчеркнул, что необходимо заниматься переработкой, а не отправлять просто сырье
✅ Радий Хабиров посетил заповедник в Кугарчинском районе, где
живут зубры. Глава не исключил, что в Башкирии могут появиться и
другие экзотические животные
✅ 152 общественные территории благоустроят в этом году
✅ Башкирия вошла в топ-15 регионов РФ по реализации ГТО. Всего по республике установлено 68 площадок ГТО. В этом году установят еще 15
✅ Глава Башкирии в преддверии 8 марта поручил главам
муниципалитетов провести праздничные мероприятия, особо пригласив матерей, жен и вдов участников СВО

Сразу пять проектов из Башкортостана вошли в топ-110 инициатив Всероссийской муниципальной премии «Служение». Напомню, ее организатором является Всероссийская ассоциация развития местного самоуправления (ВАРМСУ) при поддержке Администрации Президента страны. Всего в этом году поступило более 63 тысяч заявок – поэтому результат уже очень и очень достойный.

Но наша команда муниципальных служащих достойна большего. И помочь можем мы с вами. До 6 апреля на портале Госуслуг проходит Народное голосование за лучшие проекты: https://pos.gosuslugi.ru/lkp/slujenie-2026

Важно: голосовать за проект в каждой из номинаций можно только один раз. И некоторые из наших проектов представлены в одной и той же номинации.

В этом году на высшую муниципальную награду претендуют:

🔹 Специалист отдела ГО и ЧС Динара Габдрахимова из Туймазинского района, которая рискуя своей жизнью спасла соседских детей из пожара

🔹 Депутат Гафуровского сельсовета Туймазинского района Ринат Гарифуллин – ветеран СВО и имам-хатыб, который активно занимается патриотическим воспитанием молодежи и поддерживает семьи наших военнослужащих

🔹 Глава Уфимского района Николай Ельников и его проект «Поколение Z» – молодежное движение, которое объединило школьников района, Красного Луча ЛНР и Беларуси

🔹 Директор уфимского Дома культуры «Ядкарь» Валентина Урлапова и ее патриотическая инициатива «Недетские стихи Полины». Уфимская школьница Полина Дудко с начала СВО записывает на видео патриотические стихи, которые присылают ей бойцы, выступает перед военнослужащими в госпиталях и на освобожденных территориях

🔹 Главврач ГКБ № 1 города Стерлитамака Ильшат Яппаров, который сумел организовать в больнице настоящую «Службу заботы». Его проект объединяет круглосуточную горячую линию, мониторинг социальных сетей и обзвон пациентов после выписки

Как бы ни закончилось голосование, республика уже гордится каждым. Безгранично уважаем и, конечно, желаем победы в конкурсе!

#ГолосСлужения

Гострудинспекция разъяснила порядок отдыха и оплаты труда в связи с 8 Марта

Следующая рабочая неделя в России будет четырехдневной.
В связи с празднованием Международного женского дня россиян ждут трехдневные каникулы.

Поскольку праздничный день 8 марта выпадает на воскресенье, согласно ст. 112 ТК РФ выходной переносится на понедельник, 9 марта. Таким образом, при пятидневной рабочей неделе выходными станут 7, 8 и 9 марта. Рабочий процесс возобновится во вторник. При этом пятница, 6 марта, является полноценным рабочим днем и сокращению не подлежит.

Если 8 марта выпадает на период ежегодного отпуска, он продлевается на один день. Перенесенный выходной (9 марта) отпуск не продлевает.

Работа непосредственно 8 марта компенсируется в двойном размере. Труд 9 марта оплачивается стандартно (если это рабочий день по графику) или в двойном размере (если сотрудник привлекается в свой законный выходной с его письменного согласия).

Хикәйәнең аҙағы.

Мин кире ауылға ҡайта торған автобус алдараҡ ҡуҙғала ине. Китеренә ун биш минут ҡалды инде. Салонға кереп ултырырға булдым, урындар ҙа бөтөп бара. Хушлашҡанда Юрий ҡыйыуланып киттеме, әллә үҙен белештермәҫ хәлгә еттеме, мине кинәт ҡосаҡлап алды. Үҙенә шул тиклем ҡыҫты, аптырап күҙҙәренә ҡараным. Ул, шуны ғына көткәндәй, ныҡ итеп үпте. Ихлас, ҡайнар үбеү ине был. Мин шаңҡып ҡалдым, бер һүҙ ҙә әйтә алмай, ишеккә ташландым. Арттараҡ урын бар ине, шунда ауҙым. Хатта тәҙрәгә ҡарарға оноттом. Тәҙрә шаҡыуға күтәрелеп ҡараһам, Юрий йәшкәҙәп киткән күҙҙәре менән мөлдөрәп ҡарап тора. Ул ҡул иҙәне лә китеп барҙы. Мин инде бер кемде лә күрмәнем һәм ишетмәнем.
Тулыһынса:https://vatandash.ru/articles/literatura/2023-02-07/tik-in-gen-hik-y-a-a-y-3131995

Мурадымовское ущелье, Кугарчинский район. Несколько часов от Уфы. Приехал проведать наших башкирских зубров.

Это серьёзный научный проект, который рассчитан на долгие годы, это то, что мы оставим после себя. Стадо постоянно пополняется, мы закупаем взрослых особей, рождаются телята.

Через 20-30 лет эти прекрасные, сильные, величественные звери будут спокойно жить в наших лесах. Будет здорово)

– Ни эшләп бында ултыраһығыҙ ул? – тип өндәштем. Ул шатланып киткәндәй булды. Ихлас ҡына итеп:

– Мин эҙләп килгән кеше бында йәшәмәй икән инде, – тип яуап бирҙе. – Дөрөҫө, мәрхүм булған.

– Шунда төнәргә итәһегеҙме? Ҡатаһығыҙ бит.

– Район үҙәгенә кире китеп, ҡунаҡханала төн сығырмын, тигәйнем. Машиналар бөтөнләй үтмәҫ булды. Берәү үтте-үтеүен, туҡтаманы.
Тулыһынса:https://vatandash.ru/articles/literatura/2023-02-06/tik-in-gen-hik-y-3131973

ТИҘ ГЕНӘ БАЙЫҒЫРҒА ТЕЛӘГӘНДӘР ИҒТИБАРЫНА!

Салауат ҡалаһы полицияһына ҙур күләмдә мутлашыу тураһында ғариза менән мөрәжәғәт иткәндәр. Башҡортостанда йәшәүсе ханым 18 миллион һум аҡсаһын бурҙарға күсергән.

Салауат ҡалаһында йәшәүсе 43 йәшлек ҡатын 10 миллион һум күләмендә үҙенең йыйынтыҡ аҡсаларынан һәм яңы алынған 8 миллион һум кредит аҡсаларынан ҡолаҡ ҡаҡҡан.

БР буйынса Эске эштәр министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, үткән йылдың ноябрь айында 43 йәшлек ханым менән үҙен Анастасия тип танытҡан ҡатын мессенджер аша аралаша башлаған. Икәү араһында бик ышаныслы мөнәсәбәттәр урынлашҡас, Салауат ҡалаһынан булған ҡатынға яңы танышы Анастасия инвестицияла бик уңышлы ғына аҡса эшләргә мөмкин икәнлеген һөйләп, был өлкәне үҙләштерергә ярҙам тәҡдим итә.

Тиҙҙән зыян күреүсене Анастасия “компанияның етәксеһе” менән таныштыра, унан һуң “трейдерҙарға” тапшыра. Уларҙың етәкселегендә ҡатын телефонына ҡушымта урынлаштыра, “уҡыу” үтә һәм аҡсалар индерә башлай. Башта суммалар ҙур булмаған – 1,5 мең һәм 50 мең һум...

Ҡушымталағы иҫәптә үҙенең средстволары сағыла башлағас, мутлашыусыларға ышанысы артҡан ҡатындың. “Трейдер” ханымды юғары килем алыу өсөн эре аҡсалар һалыу кәрәклегенә ышандырған. Уларҙың кәңәштәренә эйәреп, ханым бер нисә кредит алған, унан үҙенең тупланма иҫәптәренән дә барлыҡ аҡсаларын алып, йәнәһе лә, “инвестиция янсығына” күсергән. Унда уға әленән-әле “үҫеп барған” балансты күрһәткәндәр.

Ханым алданыуын мутлашыусылар үҙен, йәнәһе лә, средстволарҙы сығарып алыу өсөн тип фиктив онлайн-аҡса алыштырыу урынына йүнәлткәс кенә аңлаған. Бурҙар ҡушҡан операцияны башҡарғандан һуң, әлбиттә, аҡсалар ҡатындың иҫәбенә барып ятмаған. “Техподдержка”ла бурҙар, имеш, клиентканың ғәйебе менән хата киткән, бөтә средстволар юҡҡа сығыуы ихтимал, тип ҡатынды ҡурҡытып, “кошелекты раҫлау өсөн” йәнә 3 000 000 һум индерергә ҡушҡандар. Бары тик шул саҡта ғына ҡатын үҙенең бурҙарҙың ҡорбанына әйләнгәнен аңлаған...

Был факт буйынса енәйәт эше ҡуҙғатылған.

Телефон аша эш иткән бурҙарҙан һаҡ булайыҡ!

Т. СӘЙФЕТДИНОВА әҙерләне.

Наука из Башкирии, о которой говорят в Москве
На днях Михаил Мишустин выступал в Госдуме и привел в пример отличную связку науки и производства в Башкортостане. В центре внимания оказался наш БГМУ Минздрава России. Пока вы листаете ленту, уфимские ученые печатают... «запчасти» для человеческого организма. Что такое аллотрансплантаты? Как заставить организм «отрастить» новую ткань вместо рубца? И почему это критически важно для медицины катастроф? Разбираем сложную технологию простыми словами в карточках.

(Тарих тиһәң дә, тарих...)

🍁2007 йылда Асҡын районы Ҡашҡа ауылында Хәйруллин Наил Ғаян улынан (1953 йылғы) яҙып алынды.

🔸1921 йылда Башҡортостанда аслыҡ башланғас, Америка Башҡортостанға мөрәжәғәт итә: “Халҡыңды аслыҡтан алып ҡалам, ярҙам итәм”, — тип. Шунан, халыҡты Америкаға еберер өсөн, Байҡыбаш ауылында пункт асылған була.
🔸Был хәбәрҙе бер бабай Байҡыбашҡа барып ишетеп ҡайта. Ҡайтып Сөйөш ауылы халҡына һөйләй, кәңәш итәләр. Шунан, бер нисә ғаилә йыйылып, балалар, аттар менән Байҡыбашҡа китәләр. Март һуңы, аяҙ көн була. Китеүселәрҙе Сөйөш ауылы халҡы оҙатып ҡала.
Былар Байҡыбашҡа етәр саҡта тау башында ныҡ буран сыға һәм өс көн бара. Көндәр ныҡ һыуыта. Ололар балаларын толоп менән ҡаплағандар. Биш ылау ҡар аҫтында ҡалып, өшөп үләләр, бер нисә бала ғына тороп ҡала.
Буран баҫылғас, Байҡыбаш ауылы халҡы тау башында нимәлер ҡабарып торғанын күрәләр. Килеп ҡараһалар, аттар, оло кешеләр туңып үлеп яталар, ти. Ҡар аҫтынан биш-алты бала һәм бер 15—16 йәштәрҙәге ҡыҙ килеп сыға. Уларҙы Өфөгә балалар йортона ебәрәләр. Унда барғас, теге балалар үләләр. Теге ҡыҙ ике айҙан һуң ҡасып ҡайта. Күп тә тормай, ул да үлә, өшөп ныҡ һыуыҡ үткәргән, күрәһең. Ҡайтҡас, һөйләй: “Ололар әйтте, ти, балаҡайҙарым, толоп аҫтынан зинһар сыҡмағыҙ. Беҙ үләбеҙ, һеҙҙе барыбер табырҙар”, — тип.
ГРАЖДАНДАР һУҒЫШЫНАН ҺУҢ, АСЛЫҠ ЙЫЛДАРЫ ХАҠЫНДАҒЫ ХӘТИРӘЛӘР.
ҒАЙСИНА ФӘНИРӘ, Ватандаш. 2015.

Бөгөн бер ҡайҙа ашыҡмай йәшәй Һандуғас. Ошо тыныслығының ниндәй ҡиммәткә төшөүен хатта бүтән берәүҙәргә ҡарағанда ла яҡшы аңлай. Һылыу әхирәте менән ғәҙәттәгесә аралашып, ғәмәл дәфтәренең ҡайһылыр битендә Раушан булғанын хәтерләргә тырышмай ғүмер кисерәләр. Хәйер, ҡапыл ғына хәтерҙән юйылып ташлар хәтерләү түгеллеген икәүһе лә белә, әммә…
Ришат улы күптән үҙ ғаиләһен булдырҙы. Ике ҡыҙҙары бар. Һандуғас, ял көндәрендә уларға килә. Беренән-бере бәләкәсерәк ейәнсәрҙәрен һағына. Уларҙы ҡарашырға әҙ генә булһа ла ярҙам итә. Ана, әле лә Һандуғас ишекте асып килеп инеүе булды, ҡап-ҡара сәстәрен ялпылдатып, дүрт кенә йәшлек өлкән ейәнсәре өләсәһе янына йүгереп килеп, уның сикәһенән “әп” итеп, үҙенең арҡаһынан һөйҙөрҙө лә, тағы йүгереп китте. Тәтелдәп хәбәрҙәрен дә һөйләп йөрөгән була. Ә Һандуғас:
– Теләктәрҙе – теләп, уйҙарҙы – уйлап, хыялдарҙы – хыялланып ҡына ҡысҡырып әйтергә өйрән инде, балаҡайым!.. – тип теләп ҡалды.
Рәзилә Ырыҫҡужина.

…Иҫенә килгәнендә, Һандуғас больница карауатында ине. Ауыры төшкән, үҙе саҡ иҫән ҡалған. Атаһы менән әсәһе, уны ҡарауыллап ултырып, һауыҡҡас та үҙҙәренә алып ҡайтып киттеләр.
Бер ни тиклем ваҡыт үтеп, Һандуғас тыныслана ғына башлағас, уның алдына Раушан килеп теҙләнде. Ғәфү үтенде. Әммә ғәфү үтенеүҙән генә яралар бөтәшһә ине ул!
– Миңә оҡшаған ғына ул табып бир, – тип, тағы килде Раушан.
Атаһы менән әсәһе өйҙә юҡ саҡта, әйберҙәрен төйнәп, кире өйөнә ҡайтты ҡатын.
Бер йылдан
Раушан менән Һандуғастың көтөп алған улдары тыуҙы. Ришат тип исем ҡуштылар. Сабый ысынлап та атаһына ныҡ оҡшағайны. Йылғыр ҙур күҙҙәре, бит төҙөлөшө бары менән Раушан инде! Һандуғас балаһын һөйөп туйманы. Йырлап йоҡлатыр, йырлап әүрәтер булды. Ирен тағы ла нығыраҡ ярата башлағандай ине. Ниһайәт, бәхет ҡошо беҙҙең ғаилә ҡапҡаһына ҡунды, тип һөйөндө уйҙарында. Әммә…
Һалҡын ҡышта Раушан өс көнгә ләм-мим юғалды. Ҡайҙа икәнен белгәс, Һандуғасы өн сығармай уны көттө. Дүртенсе кистә Раушан һуң ҡына ҡайтып инде. Һаман да шул бер балыҡ башын сәйнәп ҡысҡырынды ла, ишекте тибеп асып, кире сығып китте. Ишек алдында ла тынмай, һаман һөрәнләүен белде:
– Һин – шайтан! Балаң да шайтан һинең! Ҡотолам мин һеҙҙән хәҙер!
Ришатын йоҡларға һалып йөрөгәндә, Һандуғас, тәҙрә яғында ялҡын ялпылдағанын һиҙеп ҡалды.
Эскүлдәктә генә, ҡулына сабыйын ҡосоп, сәсенең һәр бөртөгөнөң ағарғанын тоймай, йорттарының сарт-сорт янып бөткәнен ҡоро һын булып күҙәтте Һандуғас. Был ялҡында уларҙың ғаилә ояһы ғына түгел, ә уның йөрәгендәге һөйөүе лә янып, көлгә әйләнде. Ул мәлдә Раушандың да ажғырып аҡырынған тауышы туҡтаны. Бисараҡай, ҡапҡа терәүенә һырынып ҡына сүккән. Күҙҙәре лә һүнеп ҡалған… Уның йөрәге ярылып, йән биргәнен һуңынан ғына белделәр…

Теүәл бер йылдан Раушан менән Һандуғас өйләнеште. Ҙурҙан өй һалып сыҡтылар. Дәрте ташып торған Һандуғас тормошоноң һауаһын күкрәген тултырып һуланы. Раушандың бер алдына, бер артына сыҡты. Уға һоҡланып туйманы. Бары янына ҡайтыуына бәхетле була алды. Эштән бик һуңлап ҡайтһа ла түҙҙе, артыҡ һүҙ ысҡындырманы. Сөнки һуңлауының исеме Милә икәнен асыҡ белә.
Өйләнешеп йәшәй башлағанда уҡ ир ҡатынына бер нәмә лә вәғәҙә итмәне. Хатта “яратам” тигәне лә булманы. Ғәҙәтенсә, һүлпән ҡарашы менән, тормош ағышы ыңғайына йәшәүен дауам итте.
Һандуғас балаға уҙҙы. Улы тыуһа, донъялар түңәрәкләнер төҫлө ине. Һәр хәлдә, Һандуғас шулай уйлай. Әгәр Раушанына оҡшаған улы тыуһа, ире балаға ғына әүрәп ултырыр бына. Ә Милә онотолор…
…Ел, ил гиҙгән мәлендә, матур бер Сәскә күреп, ғашиҡ була. “Үҙемдең бар көсөм менән уны яратһам, моғайын ул да миңә шундай уҡ һөйөү менән яуап бирер”, тип уйлаған да, Сәскәгә барлыҡ көсөн өргән. Әммә Сәскә бындай ялҡынлы дәртте тейешенсә ҡабул итә алмай, һына ла ҡуя. Ел уны күтәреп тә ҡарай, тик Сәскә терелмәй, күҙ алдында ғына һулый. Бындай ахыр көтмәгән Ел бик ҡайғыра, ажғыра, тик барыбер үҙенең ғәйебен аңламай, ти…
– Мин бит һиңә һөйөүемде генә иҫбат итәйем тигәйнем, ә һин һындың да ҡуйҙың. Тимәк, яратмағанһың инде, – тип илай икән...
Үкенескә күрә, Елдең генә һөйөүе Мөхәббәт тыуҙырмай икән шул…
Был кистә Раушандың кәйефе ҡәҙимгенән былайыраҡ ҡырылып ҡайтҡайны. Үҙе илай, үҙе ҡысҡырып һөйләнә:
– Һандуғас, һин нишләп үҙеңде шул тиклем яратмайһың? Нишләп мине түҙәһең? Яратмағанды күрәһең, беләһең дә инде!
Һандуғас яғымлы, хәстәрле тауыш менән уны тынысландырыра:
– Бөтәһе лә яҡшы булыр, борсолма. Бына улыбыҙ ғына тыуыр, онотолорһоң. Әйҙә, урыныңа кереп ят, арығанһың…
– Арыным шул, арыным! Тик эштән түгел, ике арала янып! Уны яратам, ә һине йәлләйем! Нишләп кенә минең муйынға һырылдың? Оноттора алманың бит Миләмде! Бар, сығып кит бынан, күргем дә килмәй һине! – тип ишек яғына ҡатынын этте Раушан…

Ҡыҙҙар мунсанан сығыуға, Һылыуҙың атаһы, ағаһы өйҙә ине. Улар менән күрешкән мәлдә, Һандуғас тертләп ҡуйҙы. Раушан иҫ китмәле сибәр икән! Ә күҙәһе! Олпат ҡына түгел, баһадир! Һылыу күҙҙәре ялтырап киткән әхирәтен етәкләй һалып, бүлмәгә тартып индерҙе:
– Ағайыма ғашиҡ булмайһың, ишетһен ҡолағың!
– Абау, һин көнләшәһең дә!
– Юҡ, көнләшмәйем. Я-ра-май!
Һандуғастың башынан әллә ниндәй уйҙар йүгереп үтте. Ҡыҙ уларҙың береһен генә тотоп, ҡысҡырып әйтеп өлгөрҙө:
– Эх, ошо егеттән бер генә малай тапһам, ғүмер буйы яңғыҙ йәшәһәм дә риза булыр инем!
Һылыу ҡурҡып китте:
– Йүләр!
Үҙен тиҙ генә тәртипкә килтерҙе лә, Һандуғас аш бүлмәһенә ярҙамлашырға сыҡты. Раушан менән танышыу шатлығы ҡунаҡ ҡыҙҙың эсенә һыймай, эмоцияларын тотор өсөн ул йылмайып тик йөрөй. Һылыу бер нисә тапҡыр уға ныҡ текәлеп ҡараны.
Ләкин ундай ҡараш, йәки “ярамай” һүҙе генә уны туҡтата алмаҫы көн кеүек асыҡ. Һандуғас тәү күреүҙән ғашиҡ булды!
Тыуған көн табыны ҡәҙимге генә күңелле үтте. Һылыуҙың атаһы менән әсәһе йәштәрҙең үҙҙәрен генә өйҙә ҡалдырып, туғандарына китте. Раушан да әллә ҡайҙа сығып юғалды. Һылыуҙың класташтары Һандуғасты үҙҙәренекеләй яҡын күреп, ауылса ябай аралаштылар. Тик Һандуғас ҡына уларға шатланманы. Ул уйҙары менән Раушан янында ине. Ә Раушандың кем янында булыуы Һандуғасты борсомай ҙа…
Табын таралып, йәштәр урамға, клубҡа йыйына башлағас, Һандуғас:
– Һылыу, минең башым ауыртып тора. Клубҡа сығып тормам, йәме…
Һылыу әхирәтенең хәйләһен тиҙ аңланы. Шуға тартҡылашманы. Ә Һандуғас, “ауыртҡан” башын онота һалып, яңы ғына ҡайтып ингән Раушан янына, төпкө бүлмәгә үтте.
– Һеҙҙә ҡунаҡты шулай һыйлайҙармы ни? Тамағым кипте, сәй ҙә яһап биреүсе юҡсы, – тип хәйләкәр йылмайып, ул егет янына килеп ултырҙы.
Раушан, аптырап, Һандуғасты тәү күргәндәй ҡараны ла:
– Баяғыла һеңлемә әйткән һүҙҙәреңде ысынлап әйттеңме? – тип һораны.
– Биллаһи, ысын!
– Улайһа, әйҙә, мин һиңә Улаҡ буйын күрһәтәм. Ыңғайында үҙем тураһында ла һөйләрмен. Тиҙ үк кире уйларһың, – тип ул һалҡын ҡараш ташланы ла, Һандуғасты етәкләп, сығып китте.
Улаҡ буйҙары… Ҡайындарының һомғоллоғона ҡыҙҙар көнләшер. Толомдарын ҡашмау аҫтына йәшереп, бейергә төшкән һылыуҙар! Талғын ел ыңғайына улай-былай бөгөлөп, күңелде иҙрәтә. Төн булыуға ҡарамаҫтан, был сихрилыҡ үҙен һиҙҙермәй ҡалмай. Һине үҙ ҡосағына алып, иркәләргә тартынмай.
Ләкин был сихрилыҡҡа йәштәрҙең артыҡ иҫе китмәне. Раушан икенсе ҡатынға булған мөхәббәтен һөйләй, ә Һандуғас уның һәр һүҙе һайын уға тағы, тағы ғашиҡ була һымаҡ ине…

Мунса кергәндә, Һандуғас әхирәтенән тағы һораша ҡуйҙы:
– Бер ҙә, ағайым, тип һөйләгәнең юҡ ине. Кем ул, ҡайҙа эшләй, ғаиләлеме?
Һылыу бер аҙ өнһөҙ ҡалды. Шунан әхирәтенең һораулы ҡарашына:
– Алдан уҡ әйтеп ҡуям, Раушанға ғашиҡ була күрмә! Бына хәҙер беҙ мунсанан сығыуға, өйҙә буласаҡ, ә һин уға әйләнеп тә ҡарама, йәме. Ярамай.
– Ҡыҙыҡ. Ә ниңә?
– Ағайым ныҡ сибәр, һәйбәт, аҡыллы егет. Артынан илап, яратып йөрөүсе ҡыҙҙар ҙа бар. Тик ул берәүгә лә ҡарамай.
– Ништәп?
– Хәҙер әйтәсәк һүҙемде ысынға алмай, көлһәң, үпкәләйем.
– Көлмәм инде, улай янағас.
– Күрше ауылдан Милә исемле ҡатын арбаған уны. Миләнең ғаиләһе, балалары бар. Ире менән йәшәй. Раушан унан башҡа бер кемде күрмәй ҙә, һиҙмәй ҙә. Бына шулай харап булған әҙәм ул…
“Ҡыҙыҡ икән. Әкиәттәрҙә генә арбайҙар, сихырлайҙар, тормошта улай буламы икән ни? Ыста. Буш хәбәр икән, ти”, – Һандуғас был уйҙарын әхирәтенә өндәшмәне.
– Хыянат менән Мөхәббәт һүҙгә килешкән бер заман. Хыянат Мөхәббәтте үтә ышаныусан, үтә лә ғазаплыһың, тип ғәйепләй икән. Ә Мөхәббәт, тегеһен алдаҡсынан һалдыра, ти. Һуғышыр сиккә еткән былар. Улар янынан үтеп барған Ир Кеше, бәхәсте сисәм тип, оҙаҡ уйлап тормай, икәүһен дә бер юлы йылғаға ырғытҡан да киткән. Ағын һыуҙан Мөхәббәт менән Хыянат бергә ҡушылып, бер-береһенә сырмалып килепсыҡҡан да, Сихырға әйләнгән, ти. Тап шул мәлдә былар янынан Ҡатын Кеше үтеп барған. Һыуҙан өшөп сыҡҡан Сихыр, йылыныр өсөн һиҙҙермәй генә Ҡатын йөрәгенә ингән дә ятҡан, тип һөйләй торғайны өләсәйем. Шунан башлап, ҡатын-ҡыҙ мөхәббәтте еңә алмаһа, Сихырҙы эшкә егә икән, – тип, Һылыу ауыр көрһөндө лә, сикәһенән әллә эҫелә бүленеп сыҡҡан тирен, әллә күҙ йәшен һөртөп ҡуйҙы. Һандуғас, әкиәт тыңлап кинәнгән балалай, йылмайып ҡына алды. Эштең ниҙә икәнлеген төшөнөп етмәй шул әле.

Һылыу менән Һандуғас дүрт йыл инде Сибайҙа медицина училищеһында уҡыйҙар. Сығыштары менән бер райондан булһалар ҙа, ауылдары икеһенеке ике яҡта. Һылыу – Үҙәндән, Һандуғас – Бәхтиәрҙән. Әле Һылыуҙарға ҡайтып килеүҙәре. Тыуған көн байрамына.
Кеткелдәшеп, сөкөрҙәшеп йүгерә атлай килгән ҡыҙҙарҙы Һылыуҙың әсәһе Фәриҙә апай ҡапҡа тышынан ҡаршыланы.
– Эй, балаҡайҙар! Ауылға йәм биреп ҡайтып килә бит улар!
– Һаумы, әсәкәйем!
– Һауғынаһығыҙмы, Фәриҙә апай!
– Һаубыҙ, балаҡайҙар! Дүрт йыл буйы, ана алып ҡайтам, бына алып ҡайтам, тигән Һандуғасты ла күрергә насип булды, – тип Фәриҙә апай Һандуғастың ҡулын тағы бер ҡыҫып, уға ентекләберәк ҡараны. – Әйҙә, тура өйгә инәбеҙ. Һылыуҙың атаһы ла хәҙер ҡайтып етер. Уға тиклем сәй эсеп, мунса инеп алырһығыҙ иркенләп.
Ҡыҙҙар тағы бер-береһенә йылмайышып ҡарашты ла, тап-таҙа итеп йыуылған, әле кибеп өлгөрмәгән тупһаның һап-һары иҙәненә баҫырға ҡыймай, аяҡ кейемдәрен систе.
– Әсәй, мин ялға ял итергә түгел, һине ял иттерергә ҡайтам. Иҙән йыуыуҙы, исмаһам, миңә ҡалдырһаңсы, – тип ризаһыҙлыҡ белдерҙе Һылыу.
Фәриҙә апай өндәшмәне, ҡыҙының арҡаһынан һөйҙө генә.
Һылыу ғаиләлә кесе бала. Раушан ағаһы бар. Ағай кеше әрме хеҙмәтен тултырып ҡайтты ла, бына икенсе йыл инде ауылда бригадир ярҙамсыһы булып эшләй.
Хәбәрҙәрен ярышып һөйләп, Фәриҙә апайҙың әҙерләгән тәм-томдары менән оҙаҡ итеп сәй эсте әхирәттәр. Һөйләшкән арала, Һылыу әсәһенән ағаһын да һораштырғыланы. Ләкин әсәһе, уның шул инде, һәр ваҡыттағыса, тигән яуаптан ары китмәне.

Почти полтора года с особенными детьми работает наш реабилитационно-образовательный центр «Салют». За это время специализированную помощь здесь получили тысячи ребят.

Чтобы попасть на комплексную реабилитацию и абилитацию в «Салют» было легче, мы постарались максимально упростить эту процедуру для родителей – подать заявление и весь пакет документов можно через gosuslugi.bashkortostan.ru

Это одна из 18 жизненных ситуаций, которые Минцифры Башкортостана во взаимодействии с другими министерствами разместило на региональном портале Госуслуг. Эта работа ведется в рамках национального проекта «Экономика данных».

Здесь же можно получить всю информацию о поддержке участников СВО и их близких, об этом я уже рассказывал. В тех случаях, когда это возможно, подать документы также можно онлайн. Есть и другие разделы, которые касаются семей с детьми, здравоохранения. В ближайших планах – перевести в электронный вид еще целый ряд услуг в сферах соцзащиты, земельно-имущественных отношений и другие.

Наша задача в этом вопросе остается неизменной – минимум бюрократии и очередей. Жители республики, особенно те, кто нуждается в особом внимании, не должны испытывать неудобств во взаимодействии с органами власти. Там, где это до сих пор происходит, будем исправляться.

А вы знали, что Марина Цветаева переехала в Башкирию, чтобы спасти своего возлюбленного? ❤

Собрали для вас ТОП-7 удивительных фактов о башкирском следе в судьбе Цветаевой.

Факт №1. Побег ради любви
В 1911 году 18-летняя поэтесса сбежала из Коктебеля на Усень-Ивановский завод (ныне село в Белебеевском районе), чтобы спасти своего возлюбленного Сергея Эфрона от туберкулеза. Ей было 18, ему — 17. Она повезла его лечить кумысом, и это сработало!

Факт №2. Первый в России памятник
Именно в Башкирии, а не в Москве или Европе, появился первый памятник Марине Цветаевой! Его установили в 1992 году, к 100-летию поэтессы, у здания лесничества.

Факт №3. В Башкирии рождались стихи
Цветаеведы считают, что знаменитое стихотворение «На радость» («Ждут нас пыльные дороги...») было написано именно в Усень-Ивановском. Атмосфера безмятежности и счастья вдохновляла!

Факт №4. Друг Василёк
У Цветаевой в Усень-Ивановском появился местный мальчик — Василий Гнусин. Он носил им продукты и катал на лодке. Спустя 60 лет он узнал поэтессу на фото в журнале «Крестьянка» и поделился воспоминаниями. Так стало известно о пребывании Цветаевой в Башкирии. После этого в Белебеевском районе появились музей и памятник Марине Цветаевой.

Факт №5. Священный ключ Марины
В селе есть «Девичий ключ». По преданию, Цветаева любила сидеть у этого родника, читая стихи. Сегодня здесь ежегодно зажигают «Цветаевский костёр».

Факт №6. Костёр, который горит 15 лет
«Цветаевский костёр» в Усень-Ивановском — это не просто акция. Здесь есть традиция: сажать рябину в честь Марины и раздавать уголёк от костра как символ памяти. В 2026 году огонь зажгут в 15-й раз.

Факт №7. Музей в сельском клубе
Сегодня музей Цветаевой (филиал Белебеевского музея) находится прямо в здании сельского клуба. Его фонды насчитывают более тысячи экспонатов, включая мемориальные вещи семьи Цветаевых. Это место посетили уже около 100 тысяч человек
со всего мира! Ежегодно в Башкирии отмечают Цветаевские дни — день её рождения. Сюда съезжаются почитатели творчества поэтессы. Радий Хабиров поручил главе района проводить праздник масштабнее.

В сегодняшнем выступлении перед депутатами Госдумы Председатель Правительства России Михаил Владимирович Мишустин уделил большое внимание развитию профессионального образования – и среднего, и высшего.

Этот вопрос имеет для нашей республики огромное значение. У нас крепкая, одна из самых крупных в стране система СПО. Колледжи Башкортостана – наши надежные партнеры в части подготовки квалифицированных кадров для наших промышленных предприятий, сельского хозяйства, социальной сферы. Понимая это, мы начали в республике программу модернизации материально-технической базы наших колледжей.

Большую помощь в их обновлении, в создании хороших условий для ребят, которые в них учатся, нам оказывают федеральные коллеги. Речь прежде всего о проекте «Профессионалитет», который входит в национальный проект «Молодежь и дети». Здесь мы объединяем усилия самих учреждений СПО, наших предприятий, органов власти с тем, чтобы ребята могли получать востребованные профессии и специальности с реальной перспективой трудоустройства. Сегодня в регионе действуют 19 образовательных и образовательно-производственных кластеров, созданных благодаря «Профессионалитету». Еще 8 появятся в 2026 году. А два наших агропромышленных колледжа, Аксеновский и Зауральский, вошли в проект «Агропрофессионалитет» и в течение двух лет получат субсидии на обновление материально-технической базы – в сумме более 285 млн рублей.

Наши вузы также получают весомую федеральную поддержку – прежде всего за счет участия в программе «Приоритет 2030», это тоже часть нацпроекта «Молодежь и дети». Михаил Владимирович сегодня особо отметил разработки нашего Башкирского государственного медицинского университета. Спасибо за высокую оценку.

Напомню, что в прошлом году впервые участниками «Приоритета» стали сразу 4 наших вуза – кроме БГМУ, это УУНиТ, УГНТУ и БГАУ. Уверен, их достижения в области образования и науки еще не раз прославят Башкортостан.

Благодарю Президента нашей страны Владимира Владимировича Путина, Правительство России за поддержку и за возможности, которые получают наши ребята.

В сегодняшнем выступлении перед депутатами Госдумы Председатель Правительства России Михаил Владимирович Мишустин уделил большое внимание развитию профессионального образования – и среднего, и высшего.

Этот вопрос имеет для нашей республики огромное значение. У нас крепкая, одна из самых крупных в стране система СПО. Колледжи Башкортостана – наши надежные партнеры в части подготовки квалифицированных кадров для наших промышленных предприятий, сельского хозяйства, социальной сферы. Понимая это, мы начали в республике программу модернизации материально-технической базы наших колледжей.

Большую помощь в их обновлении, в создании хороших условий для ребят, которые в них учатся, нам оказывают федеральные коллеги. Речь прежде всего о проекте «Профессионалитет», который входит в национальный проект «Молодежь и дети». Здесь мы объединяем усилия самих учреждений СПО, наших предприятий, органов власти с тем, чтобы ребята могли получать востребованные профессии и специальности с реальной перспективой трудоустройства. Сегодня в регионе действуют 19 образовательных и образовательно-производственных кластеров, созданных благодаря «Профессионалитету». Еще 8 появятся в 2026 году. А два наших агропромышленных колледжа, Аксеновский и Зауральский, вошли в проект «Агропрофессионалитет» и в течение двух лет получат субсидии на обновление материально-технической базы – в сумме более 285 млн рублей.

Наши вузы также получают весомую федеральную поддержку – прежде всего за счет участия в программе «Приоритет 2030», это тоже часть нацпроекта «Молодежь и дети». Михаил Владимирович сегодня особо отметил разработки нашего Башкирского государственного медицинского университета. Спасибо за высокую оценку.

Напомню, что в прошлом году впервые участниками «Приоритета» стали сразу 4 наших вуза – кроме БГМУ, это УУНиТ, УГНТУ и БГАУ. Уверен, их достижения в области образования и науки еще не раз прославят Башкортостан.

Благодарю Президента нашей страны Владимира Владимировича Путина, Правительство России за поддержку и за возможности, которые получают наши ребята.

Әйттем бит, шунан башҡа кем булһын.

–Әсәй, ғәйепләмә уны. Мин бит барыбер һеҙҙең улығыҙ иҫәпләнәм. Ике әсәйле, ике атайлы кеше булыуы ҡыйынмы ни? Тарих дәресендә Конфуцийҙы өйрәнгәйнек, унда баланы тыуҙырған түгел, үҫтергәндәр атай, әсәй һанала, тиелгән. Әммә беҙҙәге хәл икенсерәк, мине бит улар ҡарамаҫтан ташламаған, тимәк ысын атай, әсәйемде хәтерләргә бурыслымын. Бәләкәйҙән һеҙҙе иң яҡын кешеләрем тип ҡабул итеп үҫкәнмен, йәтимлектән ҡотҡарғанһығыҙ, һеҙҙе лә юғалтҡым килмәй минең.

–Рәхмәт, улым.

Марат тулҡынланыуын йәшермәй, балаһын ҡосаҡлап алды. Ни тиклем тырышһа ла, Айтуғанды сит кеше балаһы тип ҡабул итә ине, бөгөн уның өҫтөнән ауыр бер йөк төшкәндәй булды. Эйе, ошондай һүҙҙәрҙән һуң ул улына ни тиклем эҫенгән булыуын төшөндө. Эльзаның да асыуы баҫылды.

–Беҙ элеккесә бер бөтөн ғаилә, шулай бит?

–Эйе, атай, әсәй, мин һеҙҙе ныҡ яратам. Тик бер үтенесем бар минең.

–Йә.

–Май айында Аҡъегет ауылына барғым килә.

... Яҙ етеүгә ҡарамаҫтан, төнъяҡта ҡар апаруҡ ҡалын ғына әле. Ҡайһы бер әрһеҙ ағастар ҡыҫҡаҡ ҡына миҙгелдә япраҡ ярып өлгөрөргә тырыша, ҡоштар ҙа ул тиклем күренмәй, ә Башҡортостанда тәбиғәт күптән төрлө сәскәләргә күмелеп, хуш еҫен тарата. Айтуған ошо мәлде саҡ көтөп алды. Ул ғәзиз әсәһе менән атаһының төйәгенә йыйына, унда зыярат ҡыласаҡ. Тиҙҙән өләсәләре тупһаһына аяҡ баҫып, үҙенең барлығын әйтәсәк, Гөлнур апаһы һөйләгән яҙмышты һөйләйәсәк, сөнки ул шул яраланған яҙмыштың ауазы…

Авторы билдәһеҙ.

–Гөлнур апай, ә өләсәйемдәр? Улар иҫәнме икән?

–Эйе, Айтуған. Алтмыштан үткәндәр инде, шул уҡ Аҡъегет ауылында йәшәйҙәр.

–Мин уларҙы күрергә тейешмен.

Улындағы үҙгәреште Эльза ла, Марат та һиҙмәне түгел, һиҙҙе. Айтуған уларҙан ситләшмәһә лә, етди төҫ алып, уйсан йөрөй башланы. Егет һүҙҙе нисек башларға белмәй йөрөгәндә, бөтәһе лә үҙенән үҙе хәл ителде. Эльза улының йоҡо бүлмәһендә ятҡан фотоларҙы табып алды. Бындай хәл булырын көтмәгән ҡатындың йөрәге һурылып төшкәндәй тойолдо. Башта улар Марат менән икәү - ара һөйләште.

–Гөлнур ғына эште боҙҙо инде, тағын кем булһын, - тип ярһыны ҡатын.

–Тыныслан, ҡасан да булһа Айтуған дөрөҫлөктө белер ине.

–Ошолай рәүештә түгел бит инде. Гөлнур ниәтен тәүҙә беҙгә әйтергә тейеш түгел инеме?

–Уныһы шулай ҙа ул.

–Беҙ ҡарап үҫтерҙек баланы, Марат, беҙ!

–Серҙе сисмәҫкә һүҙ ҡуйышҡас, был аҙым төптө дөрөҫ түгел.

–Әйҙә Айтуғанға һине алдағандар тип әйтәйек.

–Эльза, иҫәрләнмә. Малайҙы тамам юғалтҡың килмәһә, алдарға ярамай. Үҙе менән матурлап ултырып һөйләшәйек.

–Мин дә шулай уйлайым.

Айтуғандың тауышынан икеһе лә тертләп һикереп үк китте.

–Һин өйҙәһеңме ни?

–Атай беҙ бит икәүләшеп ҡайттыҡ.

–Әй шулай бит әле.

–Атай, әсәй. Мин ике ай элек бөтәһен дә белдем.

–Кем әйтте инде һиңә был хаҡта?

Эльзаның тауышы ҡалтырап сыҡты.

–Гөлнур апай.

Әҙиләне Хәлиле эргәһенә ҡуйҙылар. Гөлнур ҡыҙғаныс та, ғәжәйеп тә хикмәткә таң ҡалды - ҡыҙыл тюльпандар… Хәлилдең ҡәбере тулы сәскә нарҙай янып, ҡыҙарып ултыра ине. Май айы… тюльпандар сәскә атҡан мәл. Донъя шундай серле, хайран ҡалырлыҡ икән дә баһа?! Хоҙай тәҡдиреме, яҙмышмы был? Иң яҡын әхирәтен, серҙәшен юғалтҡан Гөлнур иҫен йыя алмай оҙаҡ аптырап торҙо.

… Айтуған Гөлнур апаһының һөйләгәндәрен йотлоғоп тыңланы. Аяныс, ҡыҙғаныс хикәйәттең бер ниндәй ҙә уйҙырма түгеллегенә тамам инанған егет уйсан ҡарашын ике, хәҙер инде ҡәҙерле ҡомартҡы - фотоға төбәне. Кеше алдында балауыҙ һытып өйрәнмәгән Айтуған беренсе тапҡыр бөтә күңеленән урғылған күҙ йәштәренә ирек бирҙе. Гөлнур әйтерһең ошо мәлде генә көткән, егетте ҡыҫып ҡосаҡлап ғәфү үтенде.

–Ғәйепләмә мине, зинһар, балаҡайым.

–Юҡ, апай, киреһенсә, мин Һеҙгә рәхмәтле генә.

–Әҙилә балам мине аңлаһа ярар ине, тип теләй торғайны.

–Әсәкәйем… Шул тиклем уны күргем килә. Ниндәй михнәттәр аша үтеп ул миңә ғүмер биргән.

–Эйе, балам, ун һигеҙ йыл элек, ошо көндә.

–Бәпесем, матурым минең, әннә йыраҡҡа китә, һин илама йәме. Мин… атайың менән һиңә Күктән, йондоҙҙар араһынан ҡарармын. Бәләкәсем, шул тиклем яратам бит мин һине. Йөрәгем, йәнекәйем, берәй заман минең турала белерһең, ғәйепләп, үпкәләп йөрөрһөңмө икән инде. Бәхетеңде, ғүмереңде, һаулығыңды бирһен Хоҙай. Бәхил бул, балам, бәхил бул…

Сабыйынан айырылған әсә оҙаҡ ятманы. Телдән яҙа башлағанда бөтә көсөн йыйып Гөлнурға васыятын әйтеп ҡалдырҙы: «Зинһар, әхирәт, Айтуғаныма ун һигеҙ йәш тулған көнөдө Хәлил менән минең хаҡта һөйләрһең… Эльзалар был турала һөйләмәйәсәк, әммә балам беҙҙең турала белергә тейеш… Зинһар онотма…»

Әҙиләне ерләү хәстәрен, бөтә сығымдарҙы Марат Сафич тулыһынса үҙ өҫтөнә алды. Ара алыҫ ҡына булһа ла, Аҡъегеткә алып ҡайттылар. Ҡыҙҙарының ауыр хәлен хат аша белгән Рәйлә апай менән Самат ағай бындай уҡ оло юғалтыуға әҙер түгел ине. Тиҙҙән йәйге отпускыһына ҡайтыр тип көткәйнеләр, кейәүгә сығып, тыуған яҡта төпләнеүҙе өгөтләргә йыйынғайнылар. Нисек кенә булмаһын үлем хәбәренә әҙер түгел ине улар. Гөлнур хәсрәткә сумған атай, әсәй менән байтаҡ һөйләште. Әҙиләнең төньяҡтағы тормошо, эше хаҡында бәйән итте, бер килке Айтуғандың барлығын әйткеһе килһә лә, тыйылды, икенсенән Марат Сафич та бында, уның менән бергә кире китәһе бар.

Йәш әсә үҙендәге ихтыяр көсөнә ғәжәпләнде, тәүҙәрәк ҡыйын булһа ла, әкренләп төңөлә барҙы, улының киләсәге ышаныслы ҡулдарҙа ҡаласағы бер аҙ күңелен тынысландырҙы. Ҡасандыр салыуға алып сыҡҡан малды йәлләп илап ултыра торғайны, бөгөн ғәзиз балаҡайын мәңгелеккә ҡалдырып китергә йыйына. Ниндәй ныҡлы йөрәкле, айыҡ аҡыллы булырға кәрәк был тормошта!? Яҙмыштарҙан уҙмыш юҡ шул. Онколог яҙған дарыуҙарҙың береһен дә эсмәне Әҙилә, әҙме-күпмегә генә оҙайтылған ғүмерҙең мәғәнәһен, артыҡ этләнеп ятыуҙың фәтүәһен күрмәне.

Апрель аҙаҡтарында һурылып, кибеп барған йәш ҡатындың хәл-торошо тамам хөртәйҙе, быялаланған күҙҙәрендә нур һүрелгәндән-һүрелде. Айтуғанды яңы ғаиләгә бөтөнләй күсерергә ҡарар иттеләр. Эй ул минуттар… Мәңге ҡабатланмаҫ хушлашыу минуттары… Ауыр сирҙән тетелгән, йәнселгән күңел тән ауыртыуын ғына күтәрә икән ул, йән ғазаптары түҙеп торғоһоҙ. Ята-тора йөрөгән Әҙилә ғүмерендә һуңғы тапҡыр балаһын ҡосағына алды, шашып-шашып битенән, сәстәренән үпте, бер туҡтауһыҙ ағылған күҙ йәштәренә быуыла-быуыла сабыйы менән бәхилләште. Иркәләнеп тәтелдәгән Айтуған әсәһенең наҙын, йылыһын башҡаса бер ҡасан да тоймаясағын аңлапмы, Әҙиләнең муйынынан ныҡлап ҡосаҡланы.

–Әннә.

Ярты ай самаһы ул матди яҡтан хәлле, әҙәпле, балаһыҙ пар эҙләне. Тырышлыҡ бушҡа үтмәне, инде ете йыл бергә йәшәп тә, бала таба алмаған Марат менән Эльзаны осратты, икеһе лә итәғәтле, ир кеше эшендә яҡшы ғына урын биләй. Әҙилә тәү күрешкәндә үк үҙенең яҙмышын тулыһынса һөйләп бирҙе уларға. Эльза йәш ҡатынды күптәнге танышы кеүек ҡабул итте, тәрән хистәргә бирелеп тыңланы, ҡуша иланы. Уллыҡҡа, ҡыҙлыҡҡа бала алып тәрбиәләргә һәр ваҡыт ҡаршы килгән Мараттың да күңеле тулышты. Һәр кем үҙ сабыйының булыуын теләй, өмөтләнә. Донъяла мөғжизә барлығына инанып, ниндәй генә дауаханаға йөрөмәнеләр, өшкөргән әбей-бабайы ла ҡалманы, тик һөҙөмтә генә күҙгә күренмәне. Бер белемсе утыҙҙан үткәс малайығыҙ була, тип күңелдәренә йән өргәс аҙ ғына тынысланғайнылар. Юҡ-барға ышанып бармаған Марат шул утыҙ йәшен көтөп йәшәне лә инде, бәреп-һуғып ҡына Эльзаһын ташлап икенсе ҡатынға сығып китер ине, йөрәге етмәне, ярата шул ҡараҡайын, ныҡ ярата. Әбейҙең әйтеүе юш килгән, күрәһең, яҙмыш уларҙы Әҙилә менән бушҡа осраштырмаған. Айтуғандың беренсе тыуған көнөн яңы ғаиләлә үткәрҙеләр, мөшкөлләнә барған хәлен яҡшы тойған әсә балаһын икенсе мөхиткә өйрәтер өсөн көн дә Эльзаларға килде, дөрөҫөрәге уларҙы Мараттың эшенән бүленгән махсус машина йөрөттө. Әҙилә ғаиләне дөрөҫ һайлағанына инанырға теләһә, Эльза сабыйҙың ҡылыҡтарын, холҡон өйрәнде, тәрбиә серҙәренә төшөнөргә тырышты.

Үҙендәге үҙгәрештәрҙе Әҙилә һиҙмәне түгел, һиҙҙе. Ябығып, кибә барыуын һөт имеҙгәнгә, тамаҡҡа аш үтмәүен хәсрәттән төйөлгән төйөр өсөн, тип үҙ-үҙен тынысландырырға тырышһа ла, медицинаның ни икәнен яҡшы белгән йәш әсә күңелен йыуата алманы. Һынаулы ғына ҡалған көндәре тағы ла тиҙерәк үткәндәй тойолдо. Бала… Кем ҡулдарына тапшырып китәсәк ул иң ғәзиз, иң ҡәҙерле кешекәйен? Сабыйы мышнап ҡына йоҡлап ятҡан саҡта, уны йәлләп, һыны ҡатҡансы илап үткәргән төндәре йышайҙы. Күпме иркәләһә, наҙлаһа ла һөйөп туя алманы, ошо минуттарҙың ҡабатланмаҫын аңлап йөрәге һыҡраны. Улыҡайы саҡ ҡына иларға маташһа ла, форсат бирмәне әсә, тиҙерәк күкрәгенә ҡыҫып йыуата һалды, киләсәктә йәтим балаһының илап, кемдәрҙеңдер тарафынан йәберләнеп ултырыр саҡтарын күҙ алдына килтереп өҙгөләнде, ҡыҙғанып тыны ҡурылды. «Ниңә аяуһыҙ икән был донъя? Мин ер йөҙөндә артыҡ кешеме ни? Әсәне сабыйынан айырырға нисек йәлләмәй икән Юғары көс? Бер кемгә кәрәге булмаған ҡарт-ҡоро ни үлә алмай, ни ҡала алмай яңғыҙы яфа сигә, аҙып-туҙып йөрөгән әсәйҙәр һин дә мин йәшәй, кеше үлтереүселәр, эскеселәр имен генә йөрөп ята. Минең бер тинлек кенә хаҡым юҡмы ни? Хәлилемде юғалттым, атайһыҙ бала таптым, ә күпме ҡатындар аборт юлынан ҡайтмай, ниңә улар бер ҙә язаһын алмай. Күпме кешегә ярҙам ҡулымды һуҙҙым, шуларҙың бер рәхмәте лә төшмәнеме ни? Айтуғаным, бер гонаһһыҙ балам, нисек йәшәр был ҡурҡыныс донъяла? Ғүмерем иртә өҙөлөр булғас, ниңә сабыйым тыуғансы үлмәнем икән, ни йәнем менән ташлап китермен уны? Атай, әсәйем…» Ошо урында Әҙилә туҡталып ҡалды, бәлки баланы уларға күрһәтергә ваҡыт еткәндер, үҙеңдеке һаман үҙ инде, сит бауыр түгел. Тик улар был ике яңылыҡты нисек ҡабул итер? Ҡыҙҙарын юғалтыуҙы ейәненә әүрәп, бер аҙға булһа ла еңелерәк кисерерҙәр ине, бәлки. Юҡ! Этлеген уларға һалып китмәйәсәк. Йәш шул Әҙилә, күп нәмәне тәрәндән уйлаһа ла, күберәк күңеленә буйһона, элекке ҡурҡыуы ла бөтмәгән. «Әҙәм аҡтығы» Хәлилдән тапҡан баланы яратырҙармы, көсләп сығарған ҡояштың нуры ныҡ йылытамы ни? Ауыл халҡы мәңге тынғы бирмәй, күҙҙәрен соҡор, йәтим улына ла көн күрһәтмәҫтәр, донъяла әшәке кешеләр ҙә бар шул. Башҡалар атаһы, әсәһе тураһында һөйләгәндә, балаһы ситтә етемһерәп баҫып торор. Юҡ! Ә Гөлнур? Уға ла оло бурысты йөкмәтеп китеү килешмәй. Әле ул кейәүгә лә сыҡмаған ҡыҙ, уның ҡоролмаған тормошон быраулап ҡуйыу төптө дөрөҫ түгел. Былай ҙа бөтә ауырлыҡтарҙы күтәрешкән тоғро әхирәт булды. Һис шикһеҙ уға үгәй булһа ла атай-әсәй эҙләргә кәрәк. Ошо уйы Әҙиләгә тынғы бирмәне.

Ҡарәле, был малай күлдәк кейептереп тыуған да баһа, - тип акушерка баланың ҡарын бөркәнсеген алып күрһәтте.

–Ысынлап еңдәре, итәге, аһ-аһ хатта капюшоны ла бар бит әле, - тип элеп алды табип. - Бәхетле бала буласаҡ, күлдәктә тыуған кешеләрҙе ғүмер буйы шул бөркәнсеге һаҡлап йөрөтә ти.

Әҙилә үҙенән теп-тере йән эйәһен тыуҙыра алғанына, быны тәбиғәт мөғжизәһенә тиңләп аптырап ятты. Күңелендә шундай рәхәтлек кисерҙе, әйтерһең бер ниндәй тулғаҡ та, ауыртыу ҙа булмаған. Ул яңғыҙ түгел хәҙер, эргәһендә бәләкәс кенә кешекәйе бар. Әҙилә бөтә ғүмерен фәҡәт йөрәген ярып тапҡан улына бағышлаясаҡ, ел-ямғыр тейҙермәй үҫтерәсәк. Әммә… ошо теләктәр Хоҙай тәғәләнең Әмин, тигән сағына тура килмәгән шул. Балаһына бер йәш тула тигәндә Әҙиләнең ашҡаҙанында яман шеш барлығын асыҡлайҙар. Табиптар әйтеүенсә, төрлө кисереш арҡаһында был сир ҡыҫҡа ваҡыт эсендә аҙған, иң аяныслыһы - дауалай торған осоро үтеп өлгөргән.

Әҙилә ауыртыныуҙан түгел, күңеле йомшарыуҙан илап ебәрҙе.

… Әмәлгә ҡалғандай, яҡшы ғына табип менән яғымлы акушерка тура килде, Әҙиләнең хәл-торошо, һәр тулғағы күҙәтеү аҫтында, өҫтәүенә дауахана хеҙмәткәре булараҡ Гөлнурға ла инергә рөхсәт бирҙеләр. Ярты тәүлектән артыҡ яфаланды ҡыҙ, ятһа бөтөнләй түҙеп булмай, шуға палата буйлап атлап йөрөнө, ниһайәт, сабыйҙың да тыуырға ваҡыты етте, тәжрибәле белгестәр дөрөҫ билдәләгән булған икән. Йонсоған Әҙилә бөтә көсөн туплап тырышты. Тағын саҡ ҡына… Бына хәҙер… Ҡорма ҡоролған тәҙрәләрҙең өҫкө яртыһынан ап-аҡ айҙың яҡты нурҙары төшә. Гүйә ул кешелекте шулай күҙәтә. Тәүге ауазын сығарып донъяға ир бала килде.

Сабый тыуған көн Гөлнурҙың хәтерендә мәңгелеккә уйылып ҡалды. Төнгө сменанан ҡайтҡанда Әҙиләнең эсе аҫтан ғына һыҙып ауырта башлағайны инде, тора-бара бығаса таныш булмаған ауыртыу көсәйгәндән-көсәйҙе, ундағы кисерештәрҙе һүҙ менән дә аңлатырлыҡ түгел икән. Гөлнур алдан әҙерләп ҡуйған әйберҙәрҙе барлап, Әҙиләне тиҙерәк бала табыу йортона оҙатыу хәстәрен күрҙе.

–Ҡурҡам бит әле, Гөлнур, - тип хафаланды буласаҡ әсә.

–Тыныслан, әхирәт, ҡатын-ҡыҙ ғына кисерә торған нәмә бит ул. Борон заманда беҙҙең өләсәйҙәр балалағанда бөтөнләй табип булмаған әле. Саҡ ҡына түҙерһең дә, малайыңды… Ой, яңылыш әйтелде лә ҡуйҙысы. Әллә улың тыуырмы икән?

–Кем тыуһа ла минең балам бит ул, иҫән генә булһын. Аһ, ҡайһылай ныҡ ауырта!

Минут һайын ҡабатланған тулғаҡты Әҙилә бер үлеп, бер терелеп үткәрҙе, тәненең бөтә күҙәнәктәрен ялмап алған ауыртыуҙан йәне атылып сығырҙай тойолдо.

–Рәхмәт инде, Гөлнур, һиңә мең-мең рәхмәттәрем яуһын…

… Ҡулына диплом алған ҡыҙҙар ата-әсәләренең ҡаршы килеүенә ҡарамай, тәүәккәлләп төньяҡҡа юллана. Әҙиләнең ауырға ҡалыуын Гөлнурҙан башҡа бер кем дә белмәне, хәйер, уны кемгәлер һөйләүҙең кәрәге лә юҡ, тип уйланы ҡыҙҙар.

Ул ваҡытта эшкә урынлашыу әллә ни ҡыйын түгел ине, әхирәттәр икеһе бер дауаханаға медсестра булып эшкә урынлашты. Тора-бара уларға ятаҡхананан бер бүлмә бүлеп бирҙеләр. Эш хаҡы зарланырлыҡ түгел, Әҙилә аҡсаны мөмкин тиклем күберәк йыйып барырға тырышты, тиҙҙән бала менән ултырырға кәрәгәсәк, уға матди ярҙам күрһәтерҙәй кеше юҡ. Көндән-көн түңәрәкләнә барған эсендә үҙенең барлығын белдереп сабый хәрәкәтләнә, тибенә башланы. Йәш әсә ҡарындағы бәләкәсе менән һөйләшергә ғәҙәтләнде, кистәрен әкиәт уҡыны, ҡулы менән яратып эсен һыйпаштырҙы, быларҙың бөтәһен дә күңеле ҡушыуы буйынса эшләне, ә үҙе бер туҡтауһыҙ Хәлилен юҡһынып, болоҡһоп йөрөнө. Төньяҡҡа китер алдынан ҡәберен дә барып күрә алманы, дөрөҫөрәге күрергә теләмәне. Хәлил Әҙиләнең күңелендә һәр саҡ тере булырға тейеш, йәнәһе яҙмыш уларҙы ҡыҫҡа ғына ваҡытҡа айырған да, ҡабат осраштырасаҡ. Үҙ-үҙен йыуатыр өсөн генә яралған теләк күп уйлана торғас ысынбарлыҡҡа әүерелгән күрәһең. Әҙилә егерме йәшендә генә фани донъяларҙан китеп барҙы. Шулай ҙа үҙ бурысын үтәне ул, сит ҡулдарға булһа ла нәҫеленең дауамын, һөйөклө Хәлиленең төҫөн ҡалдырҙы.

–Ихтыярың. Мин һине ышандырырға ла, бөгөнгө атай-әсәйең менән арағыҙҙы боҙорға ла теләмәйем. Бары тик васыятты үтәйем, күңелемдә бурыс булып ҡалмаһын. Бына әсәйеңдең фотоһы.

Айтуған ипләп кенә ҡулына төҫлө рәсемде алды. Фотоға күҙ һалыу менән йөрәген ниндәйҙер көс ҡурып алғандай тойолдо. Моңһоу, әммә шундай сибәр ҡатындың нәҡ уның әсәһе икәнлеген танырға теләпме, бер нисә минут тын да ала алмай ҡарап ултырҙы. Бына бит ул, төштәренә инеп иркәләгән апай!

–Ә ҡайҙа һуң ул әле?

–Һиңә йәш тә өс ай сағыңда яман ауырыу менән яфаланып… үлеп… китте.

Бүлмәлә ауыр тынлыҡ урынлашты. Гөлнур хәтирәләргә бирелеп, һулҡылдап иларға кереште. Башлаған һүҙҙе тамамларға кәрәклеген асыҡ аңлап, ул тиҙ генә үҙ-үҙен ҡулға алып, телмәрен дауам итте.

–Мин һине үҙемдең улым кеүек яҡын күрәм.

–Ә мин дә, Һеҙ ҙә нисек төньяҡҡа килеп сыҡҡанбыҙ һуң?

–Эй, балам, һин ошонда тыуҙың шул. Февраль айының айлы төнө ине. Шуға исемеңде лә Айтуған тип ҡуштыҡ.

–Ә минең атайым кем һуң, ҡайҙа ул?

Гөлнур тағы ла бер фотоны килтереп сығарҙы.

–Бына был Хәлил - һинең атайың. Әҙиләлә булған берҙән-бер фото ине.

Һуйған да ҡаплаған кеүек үҙенә оҡшаған егетте күреп Айтуған баҙап ҡалды.

–Гөлнур апай! - тип ҡысҡырып ебәргәнен һиҙмәй ҙә ҡалды ул.

–Эйе, эйе, һин шул тиклем Хәлилгә оҡшағанһың.

–Апай, мин Һеҙгә ышанырға ла, ышанмаҫҡа ла белмәй ултыра инем. Әле ҡайҙа минең атайым?

–Атайың да һин тыуғансы уҡ фажиғәле һәләк булды.

–Нишләп улай?

Гөлнур нисә йыл йөрәгендә һаҡлаған ҡыҙғаныс яҙмышты бәйән итте. Әҙилә менән Хәлилдең оло мөхәббәтенә шаһит ҡатын бөгөн уны тәфсирләп уларҙың балаһына һөйләне.

–Апай, Һеҙ мине аптырашҡа ҡалдырҙығыҙ. Мине бит өйҙә көтәләр, ҡунаҡтар саҡырылған.

–Ярай һуң, улай булғас иртәгә осрашырбыҙ.

–Апай…

–Һин миңә шикләнеп ҡарайһың, әммә һиңә бер этлегем дә юҡ. Күңелемдә инде нисә йыл оло сер йәшәй, шуны сисергә ваҡыт етте. Ошонда адресым, телефоным яҙылған. Иртәгә һине көтәм.

–Ә, бәлки, бөгөн һөйләрһегеҙ.

–Юҡ-юҡ. Өйөңә ҡайт. Тик бер үтенесем бар, атай-әсәйеңә минең турала бер ни ҙә әйтмәй тор, зинһар.

Айтуған, ҡатын менән хушлашып, әкрен генә атлап ары китте. Ҡайһылай көтөлмәгән сәйер осрашыу булды был. Заманаһы ла үҙгәрҙе, теләһә ниндәй ниәт менән йөрөгән әҙәмдәр күбәйҙе, әллә юрамал алдаштырып, берәй этлек эшләргә уйлайҙармы икән? Юҡтыр, был апайҙың йөҙө хәсрәтле. Сер… Ниндәй сер булыуы мөмкин? Туҡта, ниңә мин алйот кеше шикелле ҡайтып барам әле, тип уйланы егет. Кеҫә телефоны аша әсәһенә шылтыратып кискә генә ҡайтасағын әйтте лә, ашығып теге ҡатын биргән ҡағыҙ киҫәгендәге номерҙы йыя башланы.

–Алло! Был мин, Айтуған. Хәҙер ун минуттан килеп етәм.

–?!

Урамдан яңы ингәнгәме, артыҡ тулҡынланғанғамы егеттең бит остары алһыуланып киткәйне. Ябай ғына ике бүлмәле фатир, артыҡ күҙгә салынған йыһаз да юҡ.

–Иғтибар итмә, Айтуған, мин яңыраҡ ҡына ирем менән айырылыштым. Эсеп, аңы томаланған әҙәм йораты бөтә кәрәк-ярағымды тейәп алып сығып китте. Балаларым мәктәптән ҡайтмаған әле, икенсе сменала уҡыйҙар. Былары һиңә әлбиттә ҡыҙыҡ түгел. Айтуған, мин Гөлнур апайың булам, әсәйеңдең яҡын әхирәте.

–Ә ниңә мин Һеҙҙе бығаса күрмәнем һуң?

Гөлнур ни тиклем тыныс булырға тырышһа ла, ҡаҡшаған нервылары үҙенекен эшләне, ирекһеҙҙән бите буйлап күҙ йәштәре ағылды, ҡулдары ҡалтырашты.

–Балаҡайым, һинең әсәйеңдең исеме Әҙилә ине.

–Кем?

Айтуғандың тәне эҫеле-һыуыҡлы булып китте.

–Беҙ икебеҙ ҙә Башҡортостанда үҫтек, ул Аҡъегет ауылы ҡыҙы.

–Мин Һеҙгә ышана алмайым.

Ни тиһәң дә ҡыш ҡыш инде. Төньяҡта был миҙгел тағы ла аяуһыҙыраҡ, һалҡыныраҡ. Февраль башланһа ла, ҡаты һыуыҡтар дауам итә әле. Бында тыуып үҫкәндәр уның ажғыр буранына ла, сатлама һыуығына ла өйрәнеп бөткән кеүек. Һәр кем, һауа торошона иғтибар бирмәгәндәй, ҡәҙимге тормошонда ҡайнай. Айтуған да төньяҡ малайы, шуғамылыр үҙе мыҡты кәүҙәле, сая ҡарашлы, һәр нәмәгә сыҙам. Университеттың беренсе курсында уҡып йөрөй ул. Атаһы кеүек нефтсе булмаҡсы. Ғаиләлә Айтуған берҙән-бер бала, әсәһе бәләкәй саҡтан иркәләү, наҙлауҙы сикләмәне, ни теләһә, шуны алып бирҙе, атаһы ла балаға бер ваҡытта ла ҡаты ҡағылманы. Шуға ҡарамаҫтан, улдары тыныс, зирәк аҡыллы, итәғәтле булып үҫте. Мәктәптә яҡшы уҡыны, тәртип яғынан да һыр бирмәне. Урыҫ мөхитендә йәшәһә лә, Айтуған туған телен белеп, өйҙәгеләр менән саф башҡортса аралашты. Һирәк кенә булһа ла, ғаилә башлығы Марат Сафич ҡатыны Эльзаны, улын алып Башҡортостанға ҡайтып әйләнә. Шул мәлдәрҙе һағынып иҫләй Айтуған. Төньяҡта ундай эҫе йәйҙәр юҡ, тирә-яҡтағы һаҙлыҡта көртмәле, бәшмәк йыяһың да, шуның менән ҡыҙыҡ бөттө, тигәндәй. Ә атаһының тыуған ауылында ялан, тау итәге тулы еләклек, теләйһең икән йылғала туйғансы йөҙ, кинәнеп ҡояшта ҡыҙын. Улының Башҡортостанға ашҡыныуын һиҙһә лә, Төньяҡта төпләнеп, килемле генә эшкә урынлашҡан Марат тыуған яғына күсеп ҡайтырға ашыҡмай әле. Һаулығы барҙа мул ғына аҡса туплап ҡалғыһы, ауылында өй һалғыһы килә, улын да уҡытып, кеше итәһе бар. Эльзаһы ла һыуыҡ яҡта өйрәнеп бөткән, хәйер, уның бөтә туғандары тиерлек бында йәшәй, яңғыҙ ҡалған әсәһе лә үткән йылда донъя ҡуйҙы, төбәп кенә ҡайтыр ере лә юҡ.

Төш ваҡыты ғына булыуға ҡарамаҫтан, Айтуған университеттан иртәрәк сыҡты. Әсәһе ҡунаҡтар йыйған, уға ярҙамлашырға кәрәк. Мәжлестең сәбәбе лә үҙенә ҡайтып ҡала бит - егет ун һигеҙ йәшен тултыра. Кискә иптәштәре килеп ҡотлаясаҡ. «Ошондай һыуыҡ айҙа әсәйем миңә ғүмер бүләк иткән, рәхмәт йөҙөнән уға сәскә алып ҡайтайым», тип уйланы Айтуған һәм юл аша сығып туҡталышҡа йүнәлде.

–Айтуған!

Төрлө тәьҫораттарға бирелеп атлаған егет һиҫкәнеп китте. Уның артынан тулы ғына кәүҙәле, йомро, һөймәлекле йөҙлө бер ханым йүгерә ине. Ҡабаланыуҙан тыны ҡыҫылған ҡатын килеп еткәс, йәшләнгән күҙҙәре менән Айтуғанға байтаҡ текләп торҙо.

–Һаумы, улыҡайым! - тип өндәште ул тауышын көскә йыйып.

–Иҫәнмеһегеҙ, апай. Ғәфү итегеҙ, мин Һеҙҙе бөтөнләй танымайым.

–Беләм, Айтуған. Ә бына мин һинең тормошоңдо ун һигеҙ йыл буйы күҙәтеп йәшәйем. Тыуған көнөң менән, балаҡайым.

–Рәхмәт! Һеҙ мине ҡайҙан беләһегеҙ һуң? Исемегеҙ нисек?

–Айтуған, һиңә әйтәһе һүҙҙәрем күп, уны ошолай, һыуыҡ урамда тороп ҡына һөйләп бөтөрлөк түгел. Мин яҡын ғына, анау йортта йәшәйем. Бараһыңмы?

Виктор Ивановичтың шик-шөбһәләре иҫбатланды. «Һм, Вәлиева, бына һиңә скромный ҡыҙ», - тип аптыраны табип. Сабыйға зыян килмәһен өсөн дауалау курсын тулыһынса үҙгәртте. Әҙиләнең кисерештәрен аңларға тырышып, күпме һөйләшеп ҡараһа ла, ҡыҙ барыбер сиселмәне.

Сығарылыш төркөмдәргә диплом тапшырған көндө Әҙиләне дауаханан сығарҙылар. Алмаштырғыһыҙ әхирәте Гөлнур әйберҙәрҙе күтәрешеп ятаҡханаға алып ҡайтышты. Оло юғалтыу кисергән Әҙилә үҙ-үҙенә талаптар ҡуйҙы: башҡалар алдында йөҙ һытмаҫҡа, кәмһенмәҫкә, тик яҡшыға ышанырға һәм иң мөһиме - балаһы өсөн йәшәргә. Тантана сәғәт икелә генә башлана, ваҡыт етерлек әле. Әҙилә душ инде, күҙҙәрен буяны, тулҡынланып торған сәстәрен матурлап йыйып ҡуйҙы ла, көҙгөгә ҡарап көсләп булһа ла беренсе тапҡыр йылмайып ҡараны. Тик нисек кенә тырышмаһын, уның ҡаршыһында ихлас сырай сығара алмаған, ҡайғынан йөҙө ҡарайған, моңһоу күҙле ҡыҙ ғына баҫып тороуын дауам итте.

–Беләм, балам, ни кисергәнеңдең бөтәһен дә күрәм. Ана шул кәрәкле һүҙҙәрҙе әйтергә төштөм дә мин. Фани донъяға һәр кем билдәле бурысын үтәргә килә. Кемдер күңел һиҙемләүе менән дөрөҫ йәшәй, кемдер тормош айышына бөтөнләй төшөнә алмай үлеп китә. Һинең ҡарыныңда ир бала яралған. Сабый донъяға мотлаҡ тыуырға тейеш. Һин уның йәнен ҡыйһаң, ул тағы ла йөҙәр йылдар интегеп осоп йөрөйәсәк. Хәлил менән икегеҙҙең балағыҙ бит ул, башҡаса ундай кеше ярала алмай. Ул бала ҡаты бәғерлеләрҙе тәүбәгә килтерәсәк…

–Нисек?

–Иҫән булып тор балаҡайым, һин яңғыҙың түгел, бирешмә. Беҙ тиҙән осрашырбыҙ.

–Өләсәй! Өләсәй китмә!

–Вәлиева, уколға!

Медсестра тауышына тертләп уянды Әҙилә. Карауат ситендә үҙенә килә алмай бер аҙ шаңҡып ултырҙы. Өн булдымы был, төшмө? Ҡайһылай ғына уйлаһа ла, ҡыҙ талсыған күңелендә тыныслыҡ урынлашҡанын, йөрәгенә шатлыҡ ҡунғанын тойҙо. Тимәк, һәр кем үҙенә йөкмәтелгән бурысты үтәр өсөн донъяға тыуа. Әсәһенең нисәмә балаһы төшөп тик торған, ә Әҙилә тыуған, Хоҙай үҙе шулай ҡушҡан.

Әҙилә уң ҡулы менән эсен һыйпап ҡуйҙы, уның йөрәге аҫтында тыуырға, йәшәргә тулы хоҡуҡлы бәләкәс кенә кешекәй үҫә. Тәүге осорҙа ҡыйыныраҡҡа төшһә ни, сабый ҙураясаҡ, әсәһенең терәк-таянысы булып, тормош мәғәнәһенә әүереләсәк. Ысынлап та Хәлил менән Әҙиләнән яралған берҙән-бер йән эйәһе бит ул. Тик ҡыҙҙың ата-әсәһе генә был хәҡиҡәттең тулы мәғәнәһенә бер ҡасан да төшөнмәйәсәк кеүек. Юҡ, был яңылыҡты уларға еткерергә ярамай. Ни әйтерҙәрен ҡыҙ ап-асыҡ белә: «Ошомо беҙгә булған рәхмәтең? Никахһыҙ бала табып ултырыр өсөн үҫтерҙекме ни һине? Биттән көлдөң. Кеше үсәп һөйләй хәҙер, шатлана».

–Ҡыҙыҡайым, үҙебеҙ күҙгә күренмәҫ йәндәр булһаҡ та, һеҙҙең бөтәгеҙҙе лә күреп йөрөйбөҙ. Хоҙайҙың ҡөҙрәте киң, бына бит аралашырға ваҡыт бирҙеләр.

–Кемдәр?

–Уныһын әйтә алмайым. Һағынып бөттөм үҙеңде, матурым.

–Ә һин Хәлилде осраттыңмы?

–Бөтәһен дә бер юлы күрһәтмәйҙәр икән. Шулай ҙа йома көндө өҙгөләнеп осоуы күҙгә салынды. Бахыр балаҡай ҡапыл үлеүен һаман аңғармай ергә атыла.

–Уй, Аллам.

–, ҡыҙым, донъяла бөтә нәмә лә Хоҙай ҡушыуы менән үтәлә. Юғары көстән үтеп бер эш ҡылынмай.

–Өләсәй, һин ысын әле эргәмдәһеңме?

Хөсниә әбей ихлас йылмайып ҡуйҙы.

–Әлбиттә, балам. Бына бит мин һиңә ҡағылам, һөйләшәм. Тик осрашыу ваҡыты ғына сикле.

–Ә ниңә Хәлил килмәй һуң яныма?

–Килер, ҡыҙым. Сабыр ит. Сират етмәгән.

–Өләсәй, һинең менән шундай рәхәт. Беләһеңме… мин

Әсәләре ҡайтып киткәс, Әҙилә ауыр бер һынау үткән кешеләй еңел һулап ҡуйҙы. Балаға уҙыуы тураһында белеп кенә ҡуймаһындар, тереләй күмеп ҡуясаҡтар. Ә сабый кәрәкме һуң Әҙиләгә? Ул әле үк атайһыҙ. Был шатлыҡты уртаҡлашырға Хәлиленән башҡа бер яҡын кешеһе лә юҡ бит. Нисек баланы үҫтерергә, ҡайҙа олағырға? Уйҙар, уйҙар, ҡатмарлы сылбыр төҫлө тынғы бирмәй башта урала. Бөтәһе лә бер йөрәккә йыйыла бара, йыйыла ла осло уҡтай ҡаҙалып сәнскеләй, һыҙлата. Әҙилә ғүмерендә беренсе тапҡыр үҙен үҙе йәлләп һыҡтап иланы. Көн кискә ауышҡанда ғына ярһыған күңеле бер аҙ тынысланып йоҡлап китте.

–Эй, балам, бәләкәсем минең.

–Аһ, өләсәй, һинме ул?

–Мин ҡыҙым. Ҡайҙа иркәләп туяйым үҙеңде форсат тейгәндә.

Хөсниә әбейҙең наҙлы ҡулдарын тойғас, Әҙиләнең тәне буйлап аңлатып бөтмәҫлек рәхәтлек йүгерҙе. Эх, юғалмаһын ине ошо мәл.

–Өләсәй, һин бит күптән үлгәйнең түгелме ни?

уңайһыҙланыпмы, үҙ-үҙен аҡлапмы, зәһәр ҡарашында осҡондар уйнатып, теш араһынан асыулы ғына “Соплячка!”, тип әйтеп ҡалды.

Көн боҙолоп, күктә болоттар ҡуйырҙы. Йәй йәшел үләндәрен ямғыр һыуына сылатып алырға йыйына ине. Был күренеш әрнегән күңелде тағы ла болоҡһотоп ебәрҙе. Әҙиләнең күҙҙәренән йәш атылды. Ни эшләргә хәҙер? Нисек йәшәргә? Болоҡһоп, ирекһеҙҙән аҡҡан йәштәрен тыя алмай, һытылып илап ул әкрен генә дауаханаға атланы. Кисерештәргә мөкиббән бирелгән ҡыҙ ишек эргәһендә көтөп торған ата-әсәһен дә абайламай үтеп китә яҙҙы.

–Балаҡайым, - тип ҡосаҡлап алды Рәйлә апай ҡыҙын, - Исмаһам хат яҙып ебәрһәң булмаймы. Бер ни белмәй өйҙә ятабыҙ.

–Нишләп ауырып киттең? - тип ҡоро ғына һорап ҡуйҙы атай кеше.

Әҙилә атаһына бындай яуап оҡшамаҫын белһә лә, бөтә батырсылығын йыйып:

–Ҡайғынан, - тип ҡуйҙы.

–Бәләкәй генә башың менән ниндәй ҡайғың булһын әле һинең! Самат ағай асыулана төштө.

–Атаһы, етте. Ҡара ҡыҙыңдың тамам төҫө юҡ. Һуңғараҡ һөйләшербеҙ.

–Аҙаҡҡы имтиханыңды ла бирә алмай ятаһың, эшкинмәгән.

–Ҡыҙма, Самат, яҡшы уҡығас билдәне барыбер ҡуйғандар бит әле. Хәленә ингәндәр, һиңә тағы нимә етмәй?

–Әҙәм рәүешле уҡып бөтөргә ине, кәнтәйләнеп егет ҡайғыртып йөрөгәнсе. Өлгөрмәй ҡалырмын тинеңме?

Әҙилә башын эйеп бер һүҙ әйтә алмай тора бирҙе, ҡаты бәғерле атаһына рәнйене.

–Кеше балаһының башына етеп ҡуйҙың. Бөтә ауыл беҙҙе яманлап һөйләй.

–Атаһы, тыйыл инде. Әҙиләгә былай ҙа ауыр бит, үртәмә бала күңелен.

–Һин, бисә, тик кенә тор. Әйттем мин һиңә тәрбиәлә шуны тип.

–Ҡыҙым, ҡасан сығаралар? - тип һүҙҙе икенсегә борорға тырышты Рәйлә.

–Белмәйем, оҙаҡламай.

–Бына һиңә әҙерәк тауыҡ ите, һурпа алып килдек. Аҡсаң да бөткәндер, мә, ашарыңа ла кәрәк, юлға ла.

Әҙилә уңайһыҙланып ҡына пакетты ҡулына алды.

–Ауылға ҡасан ҡайтырыңды хәбәр ит, машина менән килеп алырбыҙ.

–Ярар.

–Беҙ ҡайтайыҡ инде, атайыңа иртәгә отчет менән Өфөгә барырға кәрәк. Ҡабат килеп булмаҫ. Ара яҡын түгел бит. Тиҙерәк шәбәй, ярай хуш.

Йәне көйгән Самат һүҙ ҡатмай ситкәрәк китеп ҡатынын көттө, ҡыҙы менән һаубуллашманы ла, ҡабат күтәрелеп тә ҡараманы...

Ярты йыл элек үҙендә практика үткән һәләтле студентка Әҙилә Вәлиеваға ҙур өмөт бағлаған табип Виктор Иванович өсөн ҡыҙҙың сәләмәтлеге бик мөһим ине. Тыныс, етди күренгән Әҙиләнең нервылары ҡайһы арала шул тиклем ҡаҡшағанын ғына аңлай алмай ул, хәйер, уҡыған саҡта төрлөһө баштан үтә инде. Шик-шөбһә тыуҙырған анализдары ла аптырашҡа ҡалдырҙы тәжрибәле белгесте. Палатала икәүҙән-икәү ҡалып, Әҙилә менән күп тапҡыр һөйләшеп ҡараны, әммә ҡыҙ асылырға ашыҡманы. Шулай ҙа тулы тикшереү үткәреү ҡамасауламаҫ тигән ҡарарға килде табип.

Палатаға ингәндә, яратҡан пациенткаһы ғәҙәттәгесә койкаға һуҙылып төшөп, бер нөктәгә төбәлеп ята ине. Һарғайған йөҙөндә тән ауыртыуынан түгел, йән һыҙлауынан әрнеүе ап-асыҡ сағыла.

–Э-ээй, салт ҡояш нурҙары балҡығанда кемдең сырайы һытылып ята, килешмәй улай. Йә, һөйләп ебәр әле, хәлдәрең, халәтең нисек? - тип башланы һүҙен Виктор Иванович.

–Яҡшы, - тип кенә сикләнде Әҙилә.

–Атай-әсәйеңдәр килгәне бармы?

–Юҡ. Улар минең дауаханала ятҡанымды белмәй. Былай ҙа мин уларҙы көтмәйем.

–Араларығыҙ боҙолдомо ни?

–Зинһар, Виктор Иванович, был хаҡта һөйләшкем килмәй, ғәфү итегеҙ.

–Йә, ярай улайһа, Эшкә күсәйек. Әҙилә, һиңә гинекологта тикшереү үтергә кәрәк. Хәҙер әҙерлән дә, медсестра менән күршеләш бинаға инеп сыҡ, сиратта ултырма, һин бит стационарҙа ятаһың.

–Ә нимә… Ни эшләп гинекологҡа? Әллә берәй…

–Юҡ, Вәлиева тыныслан, был бары тик тулыһынса тикшеренеү үтер өсөн генә.

Нисәмә көн тынсыу бүлмәлә ятып, ялҡыттырған икән. Саф һауаға сыҡҡас Әҙиләнең башы әйләнеп китте. Хәлһеҙлектән, күп илауҙан һыны ҡатҡан ҡыҙ әкрен генә атланы.

Коридорҙа кеше әллә ни күп түгел ине. Әҙилә ҡыйыуһыҙ ғына кабинетҡа инде. Күҙлек кейгән уҫал ҡарашлы ханым, күтәрелеп тә ҡарамай яҙыуын дауам итте.

–Сисенегеҙ! Ни нәмәңде ҡарап баҫып тораһың? - тип бойорҙо ул бер ни тиклем ваҡыттан һуң.

Бындай ҡаты бәрелештән Әҙиләнең нескә күңеле әрнеп ҡуйҙы. Табип ҡатын ғәҙәттәге һорауҙарын яуҙыра башланы.

–Фамилияң?

–Вәлиева.

–Исем, атайың исеме?

–Әҙилә Саматовна.

–Кейәүҙәһеңме?

–Юҡ.

–Енси тормош менән йәшәйһеңме?

–Ауыртмаған башҡа тимер таяҡ һуҡҡандай яңғыраны был һорау.

–Ю-юҡ, йәшәмәйем, тик бер тапҡыр ғына…

–Нимә хәҙер килеп святошаға әйләнеп ултыраһың, кинәнешеп йөрөйһөгөҙ ҙә, һуңынан бер тапҡырға һылтанаһығыҙ!

–Апай, ниңә улай тиһегеҙ?

Әҙиләнең бите буйлап эре-эре күҙ йәштәре аҡты. Ҡалтыранған тауыш менән ул үҙен яҡлап башҡа бер һүҙ ҙә әйтә алманы.

Табип исемен йөрөткән ханым ҡыҙҙы ентекле тикшергәндән һуң, ҡәнәғәт йылмайып ҡуйҙы.

–Вәт и допрыгалась, дорогая. Бында һинең дүрт аҙналыҡ ауырың бар.

Әҙилә көтөлмәгән яңылыҡтан баҙап ҡалды.

–Табаһыңмы? Абортҡа юллама яҙайыммы?

Ҡасандыр бик теләп көткән сабыйҙың яралыуы, Хәлилдең үлеме, йәтимлек, яңғыҙлыҡ - бөтәһе лә бергә буталды. Артыҡ тулҡынланыуҙан ҡалтыранған ҡыҙ көсләп ниҙер әйтергә теләһә лә, тауышы сыҡманы.

–Конечно, кәрәкмәй һиңә ул бала. Бар, хәҙер арт яғыңды таҙарт инде. Берәү ҙә белмәҫ тә, күрмәҫ тә. Иртәгә анализ бирергә кил, шунан аборт яһарбыҙ.

Әҙиләне һуңғы ҡурҡыныс һүҙ айнытып ебәргәндәй тәьҫир итте.

–Юҡ!!! Бер ҡасан да был аҙымға бармаясаҡмын! Үлтерһәгеҙ ҙә! - тип ҡысҡырып ебәргәнен һиҙмәй ҙә ҡалды ул. Ошо минутта уны ниндәйҙер бер көс ялмап алғандай тойолдо. Әҙилә ҡапыл баҙыҡланып китте. Ишек төбөнә еткәс, боролоп, уҫал ханыма үҙ фекерен дә йәшермәй әйтеп ҡуйҙы:

–Һеҙ табип исемен йөрөтәһегеҙ, ә үҙегеҙ әхлаҡ төшөнсәһен белмәйһегеҙ. Пациент ниндәй генә хәлдә булмауы мөмкин, ҡаты бәрелергә хаҡығыҙ юҡ.

Төрлө осраҡтарҙы күргәне булды гинекологтың, әммә йөҙө һүрелгән, ҡурҡышынан ҡалтыранған пациенттан бындай ҡыйыулыҡты көтмәгәйне. Эргәһендәге медсестранан

өйкәгән кеүек. Һынау осоронда артыҡ тулҡынланыуҙандыр, тип йыуата ул үҙен. Бирешмәҫкә, ныҡ булырға кәрәк.

Дөйөм ятаҡ эргәһендә Хәлилдең ҡустыһы Ринатты күреп, Әҙилә аптырап китте. Ҡулына ҡыҙыл тюльпандар тотҡан иҫерек егеттең шешенгән йөҙөнә ҡарарлыҡ түгел, ә күҙҙәрендә зәһәр нәфрәт осҡондары сағыла.

–Мә! Ал! - тип сәскәләрҙе бәреп ебәрҙе Ринат.

–Нимә булды? Ниңә ҡысҡыраһың?

Әҙилә Хәлилдең ҡустыһын бындай уҡ ҡиәфәттә күргәне юҡ ине әле, киреһенсә, бөтә туғандары араһынан күберәк Ринат менән аралаша, хатта серләшә торғайны. Егет ситкәрәк барып сүкәйеп ултырҙы. Ҡаштарын емереп, тәмәкеһен ҡабыҙырға маташып ҡараны, әммә ҡулдары уны бөтөнләй тыңламаны. Үҙ-үҙен еңә алмағас, лысҡылдатып ситкә төкөрөп ебәрҙе лә, ҡатлы-ҡатлы итеп һүгенеп ҡуйҙы. Бер ни аңламаған Гөлнур Әҙиләгә һораулы ҡарашын ташланы ла, ятаҡҡа инергә ымланы, тик әхирәте уны еңенән тартып туҡтатты.

–Нимә булды Ринат?

Егет гүйә ошоно ғына көткән, күңеле йомшарып, балаларса буҫығып илап ебәрҙе.

–Әҙилә, ғәфү ит.

–Ярар инде,юҡты…

–Әҙилә, был тюльпандарҙы Хәлил ағайым һиңә сюрприз әҙерләйем тип ултыртҡайны. Еңгәң ҡыуаныр, тип хыялланды. Шул сәскәләр элекке көн… Х-х-әл-ииил ағайым үүүл-гә-ән көндө, төндә асылған.

–Нимә?!!

Әҙиләне көпә-көндөҙ йәшен атҡандай булды, тәне буйлап эҫеле-һыуыҡлы тулҡын йүгерҙе. Күҙ алдары ҡараңғыланып бәүелеп торҙо ла, ҡыҙ һуштан яҙып йығылды.

Иҫенә килгәндә Әҙилә дауаханала ине. Система аҫтында ята икән. Тамсылап ҡына тамған шыйыҡса уға әкренләп йән өргән төҫлө. Йән… Ғүмер… Хәлил… Уйланып ята торғас, ҡыҙ һиҫкәнеп китте, үҙе лә аңғармаҫтан бөтә көсөнә “Хәлил!!!” тип ҡысҡырып ебәрҙе. Медсестра тауышҡа йүгереп килгәндә, Әҙилә ҡулындағы энәне һурып сығарғайны инде. “Ҡасырға, ауылға, ҡотҡарырға” тигән уйҙар мейеһен телгеләне, әммә самалы ғына хәле күпкә етмәне, ҡыҙ ҡайтанан һушын юғалтты.

Көтөлмәгән ваҡиғанан шаңғыған Гөлнур әхирәтен нисек йыуатырға белмәй аҙапланды. Көн дә тапаны ул дауахана юлын, аш төрләндереп, барлы-юҡлы аҡсаһына емеш-еләк алырға тырышты. Әҙилә генә үҙ-үҙенә йомола барҙы, көндән-көн шиңде, кипте, күп илауҙан күҙ йәштәре ҡороно, һыны ҡатты. Ҡайғынан, юғалтыуҙан, тормоштоң ғәҙелһеҙлегенән тамағына төйөлгән төйөр ашарға ғына ҡамасауламаны, тын алырға ла ирек бирмәй йөҙәтте. Ер шарында япа-яңғыҙ ҡалды ул. Бер кемгә лә кәрәге юҡ.

–Ышана алмайым, Гөлнур. Улай булырға тейеш түгел ине. Ринат, бәлки, шаяртҡандыр? Хәлил миңә йәкшәмбе көндө генә килгәйне бит, кискә тиклем паркта йөрөнөк, шунан ул хушлашып ип-имен ҡайтып китте. Нисек үлһен?

–Мин дә тәүҙә шикләндем, әммә һине “скорый” менән оҙатҡас, Ринат бөтәһен дә һөйләп бирҙе. Ана шул һинән ҡайтҡанда Иҙел аша йөҙөп сығырға уйлаған ул. Өҫ кейемдәрен бер ҡулына алып, икенсеһе менән ишкән. Теге яҡ ярҙа ситтән килгән балыҡсылар уға “рисковать итмә”, тип ҡысҡырһа ла, Хәлил тыңламаған, йылғаның уртаһында, ҡорошҡаҡ тотоп, көслө ағын ағыҙа башлаған. Бер ҡарт балыҡсы уны ҡотҡарырға маташҡан, әммә… һуңлаған. Хәлил бер батып, бер ҡалҡып аға торғас, үпкәһенә һыу күп тулған, ташҡындан ҡалған тамырлы ағасҡа барып төртөлгәндә йән биргән булған, ти.

–Йә, Хоҙай! - Әҙилә мендәргә ҡапланып, ярһып илай башланы. - Минең дә үлгем килә! Йәшәмәйем мин! Йәшәмәйем! Йәшәмәйем!

–Әҙилә!

Гөлнур ярһыған ҡыҙҙы ҡосаҡлап алды. Үҙенең дә күҙҙәренән йәштәр эркелде.

–Тыныслан, Әҙилә. Үлгән артынан үлеп булмай, тиҙәр. Бөтөрөнмә. Һин яңғыҙың түгел, эргәңдә мин, атайың, әсәйең бар.

Йылы, кәрәкле һүҙҙәр араһынан иң-иңдәрен генә һайлап алһаң да, һөгәнен мәңгелеккә юғалтҡан йәш йөрәкте йыуатыуы мөмкин түгел. Үтә ҡыҙыл тиҙ уңа тиҙәр, әллә ябай ғына әйтем шул тиклем ысынбарлыҡҡа тура киләме икән? Ниңә ысын, саф мөхәббәттең ғүмере һәр ваҡыт ҡыҫҡа, аяныс, ҡыҙғаныс? Бөйөк романдарҙа, тарихта, быуаттар төпкөлөндә нисәмә мөхәббәт үҙенең юйылмаҫ эҙен ҡалдырған. Ниңә уларҙың бөтәһе лә һәләкәткә осрап юҡҡа сыҡҡан һуң? * * *

өлөшөндәлер. Ә бына Әҙилә уны үҙ ерендә, тыуған ауылында осратҡан.

–Ник көйөнә минең һылыуым?

Уйҙарына мөкиббән сумған ҡыҙ ҡапыл тертләп китте.

–Юҡ. Бер ни ҙә түгел.

–Әҙилә, һин барыбер минеке буласаҡһың. Мин һине бер кемгә лә, бер кемгә лә бирмәйәсәкмен.

Татлы һөйөүенән иҫергән Хәлил Әҙиләне шашып үбә башланы. Егеттең ярһыған күңеле уны тәбиғи ынтылышҡа этәрҙе. Йыл ярым самаһы, дөрөҫөрәге бәләкәйҙән һаҡлап, ҡурсып йөрөткән ҡыҙҙы бөтөнләйгә үҙенеке иткеһе килеү теләге көсәйгәндән-көсәйҙе. Әҙилә быны һиҙһә лә ҡаршылашманы, киреһенсә, ошо минуттарҙы ул да көткәйне. Яҡынлыҡ ҡылырға түгел, ә йәшлеген яратҡан кешеһенә - Хәлиленә бүләк итергә теләүҙән. Һуңынан да үкенмәйәсәк, сөнки ул - уның яҙмышы…

Әҙилә ишек төбөнә еткәс туҡтап ҡалды. Өй эсенән атаһының көслө тауышы тышҡа уҡ ишетелә:

–Ҡыҙҙы урамға сығарып ебәреп, атаңдың башын ҡарап ятаһыңмы өйҙә! Домашний арест тигәйнем бит! Минең һүҙ нулме? Һинең воспитаниең! Һинеке! Уйнаштан бала табып ултырһа белерһең әле. Ул сағында минән изгелек көтмәгеҙ! Иманығыҙҙы уҡытырмын! Кеше күҙенә күренеүе оят. Ҡара сәғәтте, биш тулып бөткән. Бар эҙлә урам кәнтәйен!

–Атаһы, тыныслан. Бала ниндәй гонаһ эшләгән әле. Йәштәр уйынға сыға инде ул.

–Эшләгәс һуң була! Уйын имеш. Ана, күҙе аҡайып, Вәкилдең эшкинмәгән малайына тағылып йөрөй! Әллә матур йөрөй тиһеңме? Дәүләтбирҙиндарҙың кемеһе арыу, йә әйт әле? Алйотбирҙиндар улар!

Атаһының нәфрәтле һүҙҙәре ҡыҙҙың йөрәгенә уҡ булып ҡаҙалды. Ҡурҡышынан өйгә инергә лә, инмәҫкә лә белмәй байтаҡ аптырап торҙо. Әммә сара юҡ.

Самат ағай ҡыҙына өндәшмәһә лә, битәрләнгән Рәйлә апай бөтәһен дә Әҙиләгә төшөрҙө.

–Ниңә ҡасып сығып киттең, ә? Зараза ҡыҙыҡай. Сәсемде генә ағартаһың инде. Берәү булдың, берәгәй булдың.

–Әсәй.

–Нимә әсәй? Әсәйең һинең арҡала күрмәгәнен күреп ултыра. Былай ҙа нервым бөткән. Донъяла башҡа егет юҡмы ни? Тьфу! Был темаға күпме һөйләшергә мөмкин? Әллә ишетмәйһең, әллә аңламайһың. Танымайым һине. Алмаштырып ҡуйғандармы ни? Һин тип кенә йәшәйбеҙ. Атайың эш урынын да күптән хәстәрләп, һөйләшеп ҡуйған. Фатирын да алырбыҙ. Һин генә беҙҙең биттән көлөп йөрөйһөң. Арағыҙҙы һыуыт тимәнемме мин һиңә?

Ике ут араһында янған Әҙиләнең күҙҙәренә йәш эркелде. Был донъяға тыуғаны өсөн үкенде. Уға тиклем төшөп торған сабыйҙар араһында ниңә ул да булманы икән? Күҙе алдына, мөхәббәтенә тоғро ҡалып, ҡаянан ырғыған Сәлимәкәй, Зөлхизәләр образдары баҫты. Әллә… Юҡ. Был аҙымға уҡ барып етергә яҙмаһын.

Таң атҡансы керпек тә ҡаҡмай, төрлө уйҙарға сумып ятты Әҙилә. Төндә ҡылынған яҡынлыҡ та тынғы бирмәне. Был хаҡта атаһы белә ҡалһа, донъяның аҫты өҫкә әйләнәсәк. Көслө тойғолар тәьҫирендә бәхетенән күктең етенсе ҡатында йөҙгән Әҙиләне өйҙәге ығы-зығы айнытып ебәрҙе. Ул иртәнге сәйҙе лә эсә алмай тиҙерәк ҡалаға китеү яғын ҡайғыртты. Яҡын арала өйгә ҡайтыу юҡ.

… Тағы ла шул юл, тағы уйланыуҙар. Бик теләһә лә онота алмаясаҡ ул Хәлилен. Оҙон буйлы, мыҡты ғына кәүҙәле ябай ауыл егете күңеленең иң түренә генә инде лә ултырҙы. Янып торған һөрмәле ҡарашы күҙ алдынан китмәй. Бер-береһе менән уҡмашҡан төрлө тойғоларҙы үҙ эсеңә йыйып, яңғыҙың ғына кисереүе ҡайһылай ауыр. Әҙилә барып еткәс тә бүлмәләш әхирәте, серҙәше Гөлнур менән уртаҡлашасаҡ, уның аҡыллы кәңәштәрен, йыуатырлыҡ һүҙҙәрен ишетеп бер аҙ тынысланасаҡ.

Эх, май айы, ҡайһылай матурһың. Тирә-яҡ, йәшеллеккә күмелеп, сәскәгә тулышҡан, әйтерһең, бөтә ер мөхәббәткә сорналған. Кешенең дә йәшнәп, күкрәп йәшәгән бер генә мәле була. Ул - тиле лә, хыялый ҙа, бәхетле лә, һоҡланғыс та йәшлек йылдары.

* * *

Ауылына ҡайтмаҫҡа уңайлы һылтау табып, Әҙилә өс аҙнаһын ҡалала үткәрҙе. Киләһе шишәмбе аҙаҡҡы дәүләт имтиханын тапшырасаҡ. Бына бөгөн дә иң ауыр фәндән ҡотолдо, теше-тырнағы менән тырышҡас, сираттағы «бишле»һен яуланы. Училищенан ҡайтышлай, ул Гөлнур менән ҙур ҙа, бәләкәй ҙә еңеүҙе билдәләр өсөн, туңдырма һатып алып һыйланырға ғәҙәтләнгән. Шәрбәтле аҙыҡ стресты ла еңеләйтә, тиҙәр. Ике төн йүнләп йоҡлағаны юҡ Әҙиләнең, әллә ниңә төшө боларып, күңеле болоҡһоп тик тора, нимәлер кителеп төшкән дә, йөрәген бер туҡтауһыҙ

Эй, матур ҙа инде ошо май айы. Төнгө күктә һибелгән ваҡ-ваҡ йондоҙҙар бер туҡтауһыҙ йымылдаша, сәскәләр хуш еҫен таратып, күңелде әйтеп аңлатылмаҫтай рәхәтлеккә күмә, әрәмәлектә һандуғастар сутылдаша, әкрен генә иҫкән йылы ел наҙлап сәстән һыйпай, битте иркәләй. Алыҫтараҡ сурылдашҡан баҡаларҙың тауышына тиклем ошо төнгә үҙенсәлекле йәм өҫтәй. Әйтерһең дә, бөтә тәбиғәт уларға изге фатихаһын бирә, донъяла бер ниндәй ауырлыҡ, хәсрәт юҡ кеүек.

–Хәлил, мин һине шундай ныҡ итеп һағындым, - тип егеткә һырынды Әҙилә яр буйына еткәс.

–Мин дә, Әҙиләкәйем.

–Эх, ошо минуттар туҡтаһын ине лә, һинең менән икәүләшеп кенә ошонда тик ултырһаҡ ине.

–Нисек инде икәү, ә беҙҙең балаларыбыҙ?

–Хәлил, оялтма мине.

–Бала ул оят түгел, беҙҙең мөхәббәтебеҙ емеше буласаҡ. Шул тиклем улымдың тыуыуын теләйем.

–Мин дә. Һиңә генә оҡшап торған малай табып биргем килә. Тик…

Әҙилә ҡапыл тынып ҡалды.

–Әйтеп бөт инде башлағас.

–Бөгөнгө кистең бәҫен юйып, кәйефеңде төшөрөп был хаҡта һөйләмәҫмен тигәйнем.

–Мине һантый тип уйлайһыңдыр инде. Атай-әсәйеңдең беҙҙе айырырға маташыуын былай ҙа беләм. Тағы ла әрләнеләрме?

–Эйе… Хәлил, мин бит һине яратам.

–Ни өсөн шул тиклем күрә алмайҙар, ниндәй этлегем тейҙе һуң?

–Быларҙы әйтергә, аңлатырға телем әйләнмәй.

–Әйт, Әҙилә. Дөрөҫөн әйт. Юғиһә үҙем барып һөйләшәм.

–Юҡ, барма! Улар һине… насар егет, ғаиләһендә бөтәһе лә «һалырға» ярата ти. Юҡ, әсәйемдәр һине яманларға теләмәй, ә мине һинән төңөлдөрөргә тырышып, беҙҙе тиң күрмәгәнгә әйтә.

–Ә беҙ тиң түгел, шулаймы?

–Был минең фекерем түгел, Хәлил.

–Шулай инде, һин уҡыған кеше. Атай-әсәйең матур урында эшләй. Беҙ ни, нәмә, простой рабочий халыҡ. Ауыл алкаштары!

–Хәлил, етте! Хәҙер беҙ ҙә ирешәйекме?

–Юҡ, мине әле ғәрлегем һөйләтә.

–Һинең әс… Сәлимә апайҙы мин хөрмәт итәм, ул ете бала үҫтергән кеше. Бәләкәй сағымда мине килен итәм, тип шаярта торғайны. Иҫләйһеңме?

–Ана шул саҡтан бирле тик һине уйлап йәшәйем бит мин, Әҙиләм. Һиңә ғашиҡ булыуымды белгән апайҙарым, ағайҙарым мине ирештереп йөҙәттеләр. Беләһеңме, һөйгән йәремә сюрприз әҙерләйем.

–Ниндәй?

–Сер.

–Әйт инде, интектермә.

–Юҡ, тигәс юҡ. Оҙаҡламай белерһең. Әҙилә, сәйер бер төш күрҙем әле мин.

–Хәлил, төндә һөйләмә, өләсәйем шулай ти торғайны, һис юғында утҡа һөйләйем тиң. Ҡурҡыныс төшмө?

–Нимәгә лә юрарға белмәнем. Имеш, өй алдындағы баҡсала сәскәләр ултыртып йөрөйөм. Ҡараһам, үрге остан һин ап-аҡ күлдәк кейеп беҙҙең яҡҡа атлайһың. Икебеҙ ҙә бер-беребеҙгә ҡарап йылмаябыҙ икән. Шул саҡ көслө дауыл килеп сыҡты ла, һине өйрөлтөп-өйрөлтөп өҫкә күтәрҙе. Мин ҡотом осоп, ҡотҡарырға йүгерәм, ә үҙем бер туҡтауһыҙ «Әҙилә! Әҙилә!» тип ҡысҡырам. Ә һин күҙ менән ҡаш араһында юҡ булдың да ҡуйҙың. Шул тиклем ныҡ итеп ҡысҡырғанмын, тауышҡа әсәйем тороп, мине уятты.

–Уй, ҡалай оят.

–«Эй, балам, өнөңдә лә, төшөңдә лә шул Әҙилә тип кенә йәшәйһең. Өйләнеп кенә ҡуйһағыҙ шәп булыр ине», - ти.

–Ысынлап та сәйер төш күргәнһең, хәйерлегә генә булһын инде.

–Әҙиләм, һине бер ҙә юғалтҡым килмәй, лучше үләм дә ҡуям.

–Тәүбә тиң, йүләр. Ауыҙыңдан ел алһын. Бөтәһе лә һәйбәт буласаҡ! Беҙҙе ел дә, ямғыр ҙа айыра алмаҫ.

–Ә әсәйеңдәр! Улар ғүмерҙә лә фатихаһын бирмәҫ кеүек.

Әҙилә шымып ҡалды. Әсәһенең: «Белеп ҡал, алма бер ваҡытта ла ағасынан алыҫ төшмәй. Мөхәббәт килә лә китә, беренсеһе лә, һуңғыһы ла булмаҫ. Һиңә бит һайлаған кешең менән йәшәргә, балалар үҫтерергә кәрәк. Холоҡһоҙланып китһә, нимә эшләмәксеһең? Үкенерһең, ә терһәкте тешләүе мөмкин түгел. Йәш саҡта ҡыҙҙар әллә ниңә хулигандарҙы ярата, донъя көткәндә бөтөнләй икенсе кеше кәрәклеген аңламайҙар, ҡыҙым. Онот уны» тигән һүҙҙәре мейеһен ярып үтте.

Аҡылы менән әсәһенең хаҡлығын аңлай, ә йөрәге ҡайнар һөйөүенең утлы ялҡынында яна. Уны һыу һибеп кенә лә һүндерерлек түгел. Ярата шул ул Хәлилен, егет тә Әҙиләһе өсөн йәнен ата. Кәкре ағасты турайтып булмаһа ла, әҙәм үҙенең холҡон үҙгәртә ала, тип уйлай ҡыҙ. Кешеләр бер-береһен оҡшата, ғашиҡ була, ә ысын мөхәббәтте татыу бәхете һирәктәргә генә бирелә. Кем белә, бәлки, һинең яртың Ер шарының бөтөнләй икенсе

Хозур тәбиғәт ҡосағында урынлашҡан Әҙиләнең ауылы. Оло юлдан биш-алты саҡрым алыҫлыҡта ятҡан Аҡъегет төпкөлдә тыныс ҡына үҙ алдына йәшәгән кеүек. Ауыл халҡы ҡалаға барыр булһа, ошо арауыҡты кем йәйәү, кем атта үтә, машиналыларға еңелерәк. Хәйер, был оҙон юлды тапап өйрәнеп тә бөтөлгән инде. Эргәһендә генә күл, алыҫтараҡ борғоланып Ағиҙел аға. Теҙелеп киткән тауҙар, һәр миҙгелдә үҙенсәлекле төҫкә инеп, илаһи бер йәм, ҡот өҫтәй. Тыумыштан үтә нескә күңелле булғанғамы, ошо матурлыҡты күрә, бөтә күҙәнәктәре менән тоя белә ҡыҙ. Үҙенә лә Хоҙай сибәрлекте йәлләмәгән. Йәшкелт-һоро күҙҙәренән нур бөркөлһә, ҡыйғас ҡаштары үҙҙәре үк йылмайғандай, тулҡынланып торған ҡуңыр оҙон сәстәренә һоҡланмаған кеше юҡ. Ҡала мөхитенә барып эләккән ҡыҙҙарҙың күбеһе, йәшәү рәүешен сәсте тунап ырғытыуҙан башлай, ә Әҙиләгә бындай «ен» ҡағылманы, бәлки атаһының әсәһе Хөсниә әбейҙең тәрбиә йоғонтоһо көслө булғандыр. Күп нәмәгә өйрәтте өләсәһе, әсәһе менән бүлешә алмаған серҙәрен уның менән уртаҡлашты ҡыҙ. Күпте күргән, күпте кисергән ағинәй тормоштоң бөтә ваҡиғаларын тәҫтәләп, еренә еткереп тыныс ҡына аңлатыр, аҡыллы кәңәштәрен бирер ине. Гүр эйәһе шул ул хәҙер. Ейәнсәре уны йыш иҫкә ала, наҙлы тауышын, йылы ҡулдарын һағына. Быйыл Әҙилә медицина училищеһын тамамлай. Сығарылыш имтихандарын ғына уңышлы тапшырһа, урыҫтар әйтмешләй, биш минуттан тулы хоҡуҡлы белгес буласаҡ. Ә һуңынан? Эх, артабан ниҙәр кисерергә тура килерен белһәң икән, тип уйлай Әҙилә ҡай саҡ. Кеше тормошо шундай ҡатмарлы, хас та тәбиғәт күренештәре һымаҡ. Ғүмерҙең дә ҡояшлы-болотло, йылы-һыуыҡ, сыуаҡ-ямғырлы ваҡыттары бер-береһен алмаштыра. Йәш ҡыҙҙың тик яҡшыға, өмөтлө киләсәккә ышанғыһы, бәхетле йәшәгеһе килә. Уның әле бөтә булмышын ялмап алған мөхәббәт утында янып, ялҡынланып йөрөүе. Йөрәгенең иң түренә инеп ҡунаҡлаған был изге тойғоно татып ҡарағас, ни тиклем ҡайнар, матур, һөйөнөслө лә, көйөнөслө лә икәнен төшөндө һылыуҡай. Бына бөгөн кис улар осрашасаҡ, аҙна буйына йыйылған яңылыҡтар менән бүлешеп, һағыныуҙарын баҫыр өсөн бер-береһенең ҡайнар ҡосағына ташланасаҡ. Әҙилә шуларҙы күҙ алдына килтергән һайын ниндәйҙер осҡон йөрәген ҡурып алғандай төҫлө.

* * *

– Әҙиләү!

Ҡәҙерле һәм яҡын тауышты шунда уҡ таныны ҡыҙ. Был бит уның Хәлиле. Түҙмәгән, килеп тә еткән. Артыҡ тулҡынланыуҙан Әҙиләнең йөрәге сапҡан аттай дарҫлап тибә, ә бите алһыуланып яна башланы. Ул тиҙҙән урамға сығасағын ымлап күрһәтте лә, һөт биҙрәләрен баҡса ҡоймаһына элеп, өй яғына атланы. Бөтә теләге - әсәләре генә егетте күреп ҡалмаһын, һаман шуның менән сыуалаһыңмы, тип әрләрҙәр. Ауылда интеллигент һаналған Рәйлә апай менән Самат ағай Әҙиләнең еңел-елпе холоҡло, эскегә һабышҡан ғаиләлә үҫкән егеткә ғашиҡ булып, мөкиббән уға табынып йөрөүен күтәрә алмай. Нимә, нимә наҙлап, иркәләп тәрбиәләгән бер бөртөк ҡыҙҙарының яҙмышын әҙәм аҡтығы менән бәйләргә юл ҡуймаясаҡтар. Ғаилә башлығы - колхоз рәйесе, ханым - мәктәптә уҡытыусы. Икеһе лә эшкә яуаплы, уҡымышлы, етди кешеләр. Заман ауырлыҡтарын күп татыған ир менән ҡатындың оҙаҡ йылдар көтөп тапҡан балаларының бәхетле киләсәген күрергә теләүен аңлап була, әлбиттә. Әммә мөхәббәт, бер нәмәгә буйһонмаған изге, илерткес тойғо, бер кемдән дә рөхсәт һорап, йөрәк ишеген ҡағып инмәй шул.

Ҡыҙ күңелһеҙ уйҙарын ситкә ебәрергә тырышып, ашыҡ-бошоҡ кейенде лә, бесәй һымаҡ ипләп баҫып сығып та китте.

–Хәлил!

–Йөрәккәсем, ҡайтҡанһың икән. Мин бит һине был аҙнала ҡалала ҡалаһың тип ишеткәйнем.

–Хыялыйым, һине күрмәй үләйемме ни? Осоп, елпенеп, йүгереп ҡайттым.

Ҡасандыр күтәрелеп ҡарарға ла оялған Әҙиләнең ҡыйыуланып, үҙ тойғоларын йәшермәй әйтә алыуынан, ә иң мөһиме, бер-береһен ихлас яратыуҙан Хәлил бәхетле йылмайып, ҡыҙҙы күкрәгенә ҡыҫты. Бер һын булып ҡушылып, икеһенән дә бөрккән һөйөү нурҙарына сорналып, байтаҡ өнһөҙ торғандан һуң, йәштәр әкрен генә атлап үҙҙәренең яратҡан урыны - күл буйына йүнәлде.

Республика Хөкүмәтенең оператив кәңәшмәһенән:
🛣 Юлдар: апрелдән Башҡортостанда 25 асфальт-бетон заводы эшләй башлаясаҡ. Юл һәм транспорт министрлығына тәү сиратта иң насар участкаларҙы ремонтларға ҡушылды.
4⃣— Беҙҙең егеттәр дүрт йыл инде ил һағында. Махсус хәрби операция күпме дауам итһә, беҙ уларға шунса ярҙам итәсәкбеҙ,— тине Радий Хәбиров. Республика Башлығы Башҡортостан халҡына махсус хәрби операцияға ярҙам һәм берҙәмлек өсөн рәхмәт әйтте.
📈 Стратегик инициативалар агентлығы йәшәү сифаты йәһәтенән Рәсәй төбәктәренең рейтингын төҙөгән. Башҡортостан туғыҙынсы урында. 2021 йылда республика 40-сы баҫҡыста ине.
🔥 Башҡортостанда янғынды иҫкәртеү ҡоролмалары 1300 кешенең ғүмерен ҡотҡарған, уларҙың биш йөҙө — балалар. Республикала 1 мең йорт ошондай ҡоролма менән йыһазландырылған.
📦 «Башҡортостандан һөйөү менән» акцияһы дауам итә. 25-26 февралдә Мәскәүҙә уҡыған студенттар өсөн кәрәк-яраҡтарҙы Урал аръяғында hәм республиканың төньяҡ райондарында йәшәүсе ғаиләләр оҙата ала.
🛣 Радий Хәбиров Туймазы ҡалаһының көнсығышындағы юл үткәргесен 2026 йылда төҙөп бөтөргә ҡушты.
🚧 Быйыл Башҡортостанда коммуналь-торлаҡ системаларын яңыртыуға йүнәлтелгән 101 проект әҙерләнә. Улар араһында Стәрлетамаҡта коммуналь системаларҙы, Талбазыла йылытыу ҡаҙандарын, Благовещенда һәм Краснокама районында һыу торбаларын төҙөкләндереү ҙә ҡаралған.
🥛 Һөт ризыҡтарын етештереү: Башҡортостан Үзбәкстанға, Ҡаҙағстан һәм Тажикстанға ҡымыҙ экспортлау буйынса алдынғылар рәтендә. Республикала балалар өсөн юғары аҡһымлы һөт ризыҡтарын етештереү заводы төҙөләсәк.

🪖 Боец из Башкирии спас раненого товарища под атакой дронов и получил медаль Суворова

Военнослужащий добровольческого батальона имени Александра Доставалова Владимир Яковлев из Бирска проявил мужество во время боевой задачи в зоне СВО.

Во время атаки FPV-дронов автомобиль с бойцами был подорван. Несмотря на ранения и опасность повторного удара, Владимир оказал помощь тяжело раненому товарищу, наложил жгут и сумел вывезти его в безопасную зону.

За проявленную отвагу и спасение сослуживца указом Владимира Путина он награждён медалью Суворова.

Напомним, если возникли вопросы о службе по контракту, можно обратиться по телефону 122.

Поздравляю всех жителей республики с Днём Государственного флага Башкортостана!

На шевронах наших военнослужащих, на плечах наших спортсменов, на международных мероприятиях – это символ республики, наша гордость. То, что нас объединяет.

Независимо от национальности, вероисповедания, профессии, все мы – часть большой республики и великой страны. У нас общая история, общие цели и ценности. И это дает нам энергию для того, чтобы двигаться вперед.

Всех с праздником!

В MAX появилась запись к врачу с дистанционным закрытием больничного

В национальном мессенджере MAX расширили функционал сервиса по записи на прием к врачу. Теперь пользователи могут не только записаться на телемедицинскую консультацию, но и дистанционно закрыть больничный.

✔️Для записи необходимо авторизоваться через Госуслуги или по СНИЛС и дате рождения, выбрать специалиста и время.
✔️За 15 минут до консультации пациент получает ссылку на видеозвонок.
✔️В ходе приема можно обмениваться с врачом сообщениями и файлами. Минздрав РФ сообщил, что при подтверждении выздоровления врач имеет право закрыть больничный дистанционно.