күңеленә рухи аҙыҡ һалмағандар, ахыры, араларында ниндәйҙер кәртә бар кеүек. Тормоштоң бер яғы алға китһә, икенсе яғы аҡһай бит уның, Һис түңәрәкләтеп булмай, ҡарап та еткермәгәндәрҙер инде...

Балаларҙың икеһе үҙ алла донъя көтә, уларҙы уҡырға, фатир алырға ярҙам итте. Кесе ҡыҙҙары ғына кейәүе менән килешеп йәшәй алманы, йәш ярымлыҡ ҡыҙы менән айырылып ҡайтты. Ярай, иҫән булһа, ул баланы ла үҫтерерҙәр.

Бына өйөнә ҡатып етте. Ишек асыуға ҡатыны ҡысҡырып ебәрҙе:

- Нимә, Дон-Жуан, ҡайттыңмы!? Мин һине ҡайтмаҫһыңдыр тип уйлаған инем, - тине.

Заман уға иғтибар итмәҫкә тырышып, аш бүлмәһенә үтте. Унда ултырған ҡыҙы уҫал итеп:

- Молоденькую захотел! Ну, что! Хороша! – тип уға һүҙ ҡатты.

- Эй, ҡыҙым! Нимә юҡты һөйләйһегеҙ? Ниңә уны туҡманығыҙ? – тиеүгә:

- Мин һинең ҡыҙың түгел! Не нужен мне такой отец! – тип ҡысҡырҙы. Ул атаһы үлгәндә өс йәштә генә ҡалған ине. Йоҡо бүлмәһенән ҡатыны килеп сыҡты:

- Кеше булды бит! Миңә өйләнмәгән булһаң, йөрөр инең шунда берәҙәк булып! Ҡайҙа йөрөгәнһең, шунда йәшә! - тип үҙенең һүҙҙәрен теҙҙе. Заман уларға бер ни тип тә ҡаршы әйтмәне, ҡолағында бары:

- Мин һинең ҡыҙың түгел! - тигән һүҙҙәр ҡайнаны. Ошо балаларҙы кеше итәм тип күпме тырышты, ә улар нимә ти. Йәшәлгән ғүмере шулай бушҡа үттеме?

- Эй, балам! Һеҙ интегеп үҫмәһен тип тырыштым бит!

- Мы этого не просили! И без тебя нормально росли!

Ҡыҙының ошо һүҙҙәре уның йәшәлгән ғүмерен юҡҡа сығарғандай тойолдо. Уның йәшәүенән ни мәғәнә? Уларҙы йәлләп, яҙмышын еңгәһе менән бәйләне бит ул. Араларында мөхәббәт булмаһа ла, ошо балаларҙы үҫтереп, кеше итергә тейешмен, тип, үҙен бурыслы тойоп йәшәне. Бер нимәгә лә мохтажлыҡ кисермәй үҫтеләр, нимә һораһалар, шуны алып бирҙе. Артыҡ иркәләттеме икән? Ҡыҙының әйткән һүҙҙәре уларҙы ялғап торған епте бөтөнләйгә өҙҙө. Балалар үҫте, хәҙер мин уларға кәрәк түгел, үҙ көндәрен үҙҙәре күрһендәр, тип уйланы. Былай йәшәүҙең бер сиге буласағын аңлай, тик былай ҡапыл булыр тип уйламаған ине, сөнки ҡатынының бер туҡтауһыҙ игәүенә, кәмһетеүҙәренә, ошо балалар кеше булһын, тип кенә түҙеп йәшәне. Инде бала сағынан үҙ ҡыҙылай күреп үҫтергән баланан шундай һүҙ ишеткәс, Заман бында үҙенең бер минут та ҡала алмаясағын аңлап, сығып китте. Уның артынан ниндәйҙер насар һүҙҙәр ҡысҡырып ҡалдылар, иғтибар итмәне. Ул атаһынан ҡалған бер бүлмәле фатирға барып, яңғыҙы йәшәй башланы. Дүрт бүлмәле фатирын, ике машинаһын, бизнесын да ҡатынына ҡалдырҙы, бары кейемдәрен генә алды. Ул ҡатынынан башҡа үҙенең эшен башлап ебәрҙе. Ғәҙиләнең мөхәббәтен ҡабул итмәһә лә, ул уға ҡанат ҡуйҙы, көс-дәрт өҫтәне. Ундай ҡыҙҙар ҡарарлыҡ булғас, йәшәйбеҙ әле, тип уйланы ул, ал-ял бирмәй эшләне лә эшләне.

Ҡатыны хөсөтлөктәр эшләүҙән бушаманы. Теге ҡыҙ башҡаса күренмәне. Ай буйына нимә уйларға белмәй йөрөнө Заман. Эштән һуң ғына ҡайтып ашарға әҙерләп йөрөй ине, ишек шаҡынылар. Һорап та тормай, асып ебәргән ине, Ғәҙиләне күргәс, күҙҙәре янып китте. Ҡыҙ ҡыйынһынып ҡына килеп инде. Замандың аптыраулы ҡарашына:

-Адресыңды улың бирҙе, - тине. Заман ни әйтергә белмәй торған арала Ғәҙилә пакетын тотоп аш бүлмәһенә инеп китте. Заман тиҙ генә магазинға сығып кергәнсе өҫтәл әҙер ине инде. Осрашыу хөрмәтенә шарап та күтәргәс, уларҙың араһындағы көсөргәнешлек юҡҡа сыҡты. Шулай ҙа Заман һаман “хоҡуғым юҡ”, тип уйлай ине. Ғәҙилә, аптырағас, үҙе һүҙ башланы:

- Әгәр һин кире ҡаҡһаң, минең был донъяла йәшәүемдең мәғәнәһе ҡалмаясаҡ! Яраттым шул һине, онота алмайым! һөйөүемде ҡабул итмәһәң, башҡаса ныҡышмам, - тине. Ул һөйөү тулы наҙлы күҙҙәре менән Заманға текәлде. Заман сихырланған кеүек уға тартылды, уның ҡулдарынан тотто, ҡосаҡлап алды. Уға кемдер:

- Был бәхеткә хоҡуғың бар һинең... бар..- тигән кеүек ине. Улар бер-береһенә һыйынып тын ҡалдылар. Ә радионан тағы ла Салауат Фәтхетдиновтың йыры ишетелде:

Яратаһың килеп ярат,

Йәшәйһең килеп йәшә!

Шатлығынан уның нескә күңеле тағы нескәрҙе. Күҙ йәштәре яңаҡтарын яндырып төштөләр, тик был йәштәрҙә элекке кеүек һағыш түгел, улар һөйөү, өмөт, бәхет менән тулы ине.

Рәйлә НАҘАРҒОЛОВА.

итмәһәм, кем итер?! Юҡҡа сығып ҡуйһа нисек итеп йоҡлармын?! Нисек йәшәрмен?! – тигән уйҙар быраулай уның мейеһен. Әгәр ҙә берәйһе ярҙам һорап та, ярҙам итә алмайһа уның эсендә төйөр булып ҡала. Ул төйөр гел генә эсен бошороп тора, йоҡо бирмәй. Кешегә ярҙам итә алыуы менән үҙен бәхетле итеп тоя ине шул. Ул бит кешеләргә кәрәк! Тормошоноң бөтә асылы ла шунда. Донъя гел яманлыҡтан ғына тормай бит ул! Яҡшы кешеләре барыбер күберәк уның. Бәлки Хоҙай тарафынан мохтаждарға ярҙам итер өсөн ебәрелгәндер ул! Был уйҙары уның күңелен тынысландырып ебәрҙе. Эйе! Күпме рәхмәттәр ишетте. Күпме кешене ҡыуандырҙы. Кешенең йөҙөндәге ҡыуанысты күреү үҙе бер бәхет бит ул. Һин ул кешене аҙға ғына булһа ла бәхетле итә алдың, тигән һүҙ. Кешеләрҙең ихтирамы, рәхмәте йәшәтә уны. Шул алға әйҙәй. Хоҙай ҙа бит уны үҙенең рәхмәтенән ташламай. Әгәр ҙә шулай булмаһа уңышлы бизнесмен була алыр инеме ни ул?! Заман беренсе ҡатынынан тыуған улын да эшкә алған ине. Беренсе ҡатыны эскегә һабышҡан, улы ла һуғышып, төрмәлә ултырып сыҡҡан. Бөтөнләй юлдан яҙып ҡуймаһын, тип, янында йөрөтә. Улының дуҫлашып йөрөгән ҡыҙын да эшкә алды. Эшләп ашаһындар, ваҡыттары эш менән уҙһа, шәләй-вәләй йөрөмәҫтәр, тип уйлай. Улар өсөн үҙен яуаплы тоя. Бала сағында күҙ уңынан ысҡындырғанына үҙен ғәфү итә алмай. Улы бөгөн иртүк килеп еткән, үгәй атаһын үле килеш тапҡандар, ерләргә бирмәйҙәр икән. Сөнки әсәһе менән ЗАГС-тары юҡ, бер ай үткәнсе көтөп торорға, йәки аҡса түләп алырға ҡушҡандар. Унда бер ай ятҡырып булмай бит инде, тип, Заман аҡса түләп, барып алып ерләргә булды. Элекке ҡатыны ике бүлмәле фатирҙы бер бүлмәгә алыштырып, иренең фатирын да һатып эсеп бөтөргәндәр, көн итергә лә аҡсалары юҡ. Нишләп ярҙам итмәйһең инде. Ауылдарында туған-тыумасаһыҙ ҡалған, ерләргә лә кешеһе булмаған бер-нисә мәйетте лә үҙ иҫәбенә ерләшеп ҡуйҙы. Был юлы улы ла үтенгәс, ситтә ҡала алманы. Күптән түгел Заман бизнесын ҙурайтып, билмән яһау цехы асып ебәрҙе. Унда эшләр өсөн эшселәр алды. Шул ҡатындар араһында Ғәҙилә исемле йәш ҡыҙҙың үҙенә ҡарата йылы ҡарашын тойһа ла уға артыҡ иғтибар итмәне. Элеккесә эшкә күмелеп, ҡатынының аһ-зарҙарына, көнләшеүҙәренә иғтибар итмәҫкә тырышты. Ҡатыны ла ҡыҙҙың ҡарашын һиҙеп ҡалған, ахырыһы, сәбәбе булмаһа ла, көнләшеп, йәнен ашай башланы, ә бөгөн килеп ҡыҙы менән икәүләп шул Ғәҙиләне туҡмай башлағандар. Заман саҡ аралап алды. Ҡыҙҙың сәсе-башы туҙған, танауынан ҡан киткән. Ғәҙиләне был көйө ташлап китә алманы ул, машинаға ултыртып өйҙәренә илтте. Ҡыҙ шунда асылып китеп, үҙе тураһында һөйләне. Әсәһе менән генә йәшәй, атайһыҙ үҫкән. Үҙ ғүмерендә һинең кеүек яҡшы кешене күргәнем булманы, ошоға ҡәҙәр береһен дә оҡшатманым, - тине ул.

Заман аптырашта ҡалды, ул ҡыҙҙан күпкә өлкән, өйләнгән, шуның өсөн ҡырҡа ғына итеп:

- Үҙеңә тиң егет табырһың! Һуңынан үкенеп бер булырһың! Мин ҡарт инде! - тине. Ҡыҙ моңһоу ғына ҡарап тороп ҡалды. Шулай ҙа ҡыҙҙың был һүҙҙәре Заманға дәрт, ышаныс өҫтәне. Ул бөтә ғүмерен күҙ алдынан үткәрҙе. Бер ҡарауға әллә ни ваҡиға ла булманы, ә ҡыҙҙың мөхәббәте уның күңеленең аҫтын өҫкә килтерҙе, көс, ғәйрәт өҫтәне. Заман үҙендә тау аҡтарырлыҡ, йыһан гиҙерлек көс тойҙо. Ул ҡыҙ алдында үҙен ҡаты тоторға тырышһа ла уға ҡарата битараф түгеллеген аңлай, тик был хисен ауыҙлыҡлап тоторға тырыша. Йәш айырмаһы, ҡатыны барлығы уға ҡыҙҙың мөхәббәтен ҡабул итергә ҡушмай ине.

- Әллә уның ғүмере буйына көткән бәхете ошомо икән? Шулай кәрәк! Щулай тейеш! – тип йәшәп ғүмере бит үтеп китеп бара. Үҙе яратҡан кеше менән йәшәргә ваҡыт еттеме икән әллә? Заман үҙ балаһы кеүек итеп тәрбиәләгән ағаһының балалары ла башлы-күҙле булып бөтөп баралар. Ғүмер буйы көткән мәл килеп етһә, ҡапыл юғалып ҡалаһың икән ул. Кеше күңеленә иң ауыр, тәрән яраны уның яҡын, яратҡан кешеләре һала шул. Был юлы ла шулай булды. Улар көнө-төнө донъя ҡыуҙы. Шунлыҡтан балалар бөтөнләйе менән үҙҙәренең ҡарамағында ҡалғандар. Уларҙы бер нимәнән дә мәхрүм булмаһын тип, нимә һораһалар, шуны алып бирҙеләр, аҡса һораһалар ҡатынына күрһәтмәй ҙә биргеләне. Балалар күпселек үҙаллы үҫте. Тик балаларҙың

Яратаһың килеп ярат,

Йәшәйһең килеп йәшә!

Радионан Салауат Фәтхетдинов башҡарыуында ошо йырҙы ишеткәс, Замандың күңеле тулып китте. Күпме ауырлыҡтар күрһә лә иреп төшмәне, ә бына моңло йыр йырлаһалар, ҡатын-ҡыҙҙар кеүек күңеле нескәрә лә китә. Хатта күҙ йәштәре атылып килеп сыға. Үҙенең был хәләтен кешегә һиҙҙерәһе килмәй, ир башы менән илап ултыра тиерҙәр, көлөрҙәр. Шуның өсөн ул йыр тыңламаҫҡа тырыша, радионы ла күп ваҡыт һүндереп ҡуя ине. Әлеге йыр уның күңеленең аҫтын-өҫкә килтерҙе. Йәшләй генә өйләнде ул. Юҡҡа ғына ғәйепләнеп, өс йылға төрмәгә ултыртып ҡуйҙылар. Срогын тултырып ҡайтыуға яратҡан ҡатыны башҡа ир менән йәшәй ине. Заман төрмәлә саҡта бер туған ағаһын машина бәреп үлтергән. Уның ҡатыны һәм ике балаһы йәтим ҡалған. Ғаиләһеҙ ҙә ҡалғас, “тюремщик”, тигән мөһөрө лә булғас, юлдан яҙып китер, тип, туғандары уны еңгәһенә димләп өйләндерҙе. Еңгәһенең дәрте ташып торған сағы, балалар ҙа йәтим булмаҫ, ни тиһәң дә үҙебеҙҙеке, тип уйлағандарҙыр. Шулай булмай ни! Бер атыуҙа ике ҡуян! Ул ваҡытта Заманға барыбер ине. Икенсенән, еңгәһен, ағаһының балаларын йәлләне. Бигерәк йәш көйө үлеп киткән шул ағаһы. Буш ваҡытты үткәрергә улар терәк булды. Ағаһының балаларын тәрбиәләп, йәш ғүмеренең үтеп киткәнен дә һиҙмәй ҡалды ул. Сетерекле донъя. Ә күңеле... Ә күңеле ғүмере буйына кемделер көттө... үҙе үлеп яратҡан кеше менән бар донъяһын онотоп һөйөп-һөйөлөп ҡала алманы шул! Алманы! Шулай кәрәк, шулай тейеш тип, йәшәне. Эх! Ғүмер тигәнең!... Ниңә шулай тиҙ үтә икән?... Бына, Заманға ла хәҙер 50 йәш тула. Ғүмеренең иң аҫыл, матур ваҡыттары үтеп киткән.... Ҡай арала үтте икән һуң ул! Был донъяла яҡты эҙ ҡалдырырлыҡ нимә эшләне?! Уйы менән йәшәлгән ғүмерен арҡыры-буй байҡап оҙаҡ ултырҙы ул. Ә ҡолағынан һаман да йыр китмәне:

Яратаһың килеп ярат,

Йәшәйһең килеп йәшә!

Яратаһың килеп ярат!..

Яратаһың килеп ярат! .... Әгәр егет сағында ишеткән булһа был йырға артыҡ әһәмиәт тә бирмәгән булыр ине. Яратаһың килмәгән кешене яратып булалыр шул, - тип уйлар ине. Эх, йәш саҡтар, йәш саҡтар! Ул ваҡытта: “Яратмаған кеше менән ғүмер кисерәсәкһең!” – тиһәләр ҙә көлөп кенә ҡуйыр, улай ғүмер кисерергә бер нәмә лә мәжбүр итә алмаҫ, тип уйлай ине. Ә донъя... Ә донъя бөтөнләй башҡа яғы менән асылды. Һис ул уйлағанса түгел!

Уның уйҙары ирекһеҙҙән йәш сағына урап ҡайтты. Беренсе ҡатыны менән бер складта эшләп йөрөйҙәр ине. Ревизия ваҡытында складта күп кенә суммаға етешмәүсәнлек асыҡланды. Ҡатыны уйламай, тегендә-бында осорған икән шул. Уны ултыртып ҡуйһалар, улы йәтим ҡала, ҡатыны ла йәл. Шунлыҡтан ул бөтә ғәйепте үҙенә алды. Ир кешегә төрмәлә еңелерәк булыр, тип уйланы. Ҡатыны уның ҡайтҡанын көтөр, баланы ҡарар, тип уйлаған ине лә бит... Юҡ! Тағы ла ул уйлағанса булманы! Төрмәнән ул тура атай йортона ҡайтты. Ҡатынында ҡалған ике бүлмәле фатирын да бүлдереп, даулашып йөрөмәне. Шунан еңгәһе менән йәшәп алып киттеләр. Сөнки ул ағаһының балаларын ҡарап үҫтерергә тейешмен тип уйланы. Еңгәһенә лә өйрәнде. Эштән ҡурҡманы ул. Аҡсаһын да күп эшләне Үҙгәртеп ҡороуҙар башланғас, элекке еңгәһе, хәҙер ҡатыны менән үҙ эштәрен асып ебәргәйне. Эштәре гөрләп барҙы. Яңы өйҙән дүрт бүлмәле фатир алып күсенделәр. Яҡшы машина, йөк машинаһы һатып алдылар. Ҡатыны ла эшкә шәп булып сыҡты. Бер туҡтауһыҙ донъя “ҡыуҙылар”. Рәхәтләнеп йәшә лә йәшә бит!.. Донъя ҡыуып, тормош мәшәҡәттәренә күмелеп күпме ғүмер үткән. Тормош ҡуласаһы бертуҡтауһыҙ әйләнә, артҡа ҡарарға ла ваҡыт юҡ. Ә ул нимәлер көтә, йәненә тыныслыҡ тапмай. Булыр микән ундай мөғжизә?.. Әллә?.. Эх, ошо күңеленең нескәлеге! Барыһын да йәлләй шул ул! Барыһына ла ярҙам итергә тырыша.. Ҡара һаҡалың ҡайҙа барһаңда эйәреп йөрөй, тигәндәй, уның кешеләргә булған эскерһеҙ ярҙамы үҙенә яуызлыҡ булып кире ҡайта. Әллә ул үҙенең ярҙамын көсләп тағамы икән? Әллә “ит изгелек, көт яуызлыҡ”, тигән халыҡ мәҡәле дөрөҫ микән? Ни өсөн нахал, яуыз бәндәләргә генә тормошта гел еңел, уларҙан ҡурҡалар, ситләп үтәләр. Нисәнсе ҡат ул башҡаса береһенә лә ярҙам итмәм, тип анттар итә. Тик... Тик берәйһене ярҙам һорап килһә йәлләй. Мин ярҙам

Башкирская порода лошадей – живой символ республики, воплощение её духа и природной красоты. Мало кто знает, что это сокровище – результат многолетней упорной работы наших коневодов, ученых. В том числе – Ираиды Абубакировны Ахатовой. Расскажу об этой удивительной женщине в моей рубрике #ЖЗЛ_Башкортостан.
 
Будущая легенда нашего коневодства родилась в деревне Муллино Бураевского района. Свою карьеру начала ещё в 1964 году – работала фельдшером, трудилась в различных медучреждениях, лаборатории гельминтологии Башкирского филиала Академии наук СССР. После окончания Башсельхозинститута она с головой ушла в науку.
 
Именно благодаря Ираиде Ахатовой башкирскую популяцию лошадей в 1990 году признали породой и внесли в Государственный реестр селекционных достижений. Получены три авторских свидетельства на селекционные достижения и три патента Российской Федерации на технологические решения.
 
Научные разработки доктора сельскохозяйственных наук, профессора, члена‑корреспондента Академии наук Республики Башкортостан Ираиды Ахатовой воплощаются в реальных результатах. Продуктивность башкирских лошадей значительно возросла, породность стабилизировалась, рождаются жеребята с прекрасными качествами выносливости и адаптивности.
 
Ираида Ахатова создала научную школу по молочному коневодству, подготовила 14 кандидатов и докторов наук. Разработала учебные пособия и учебник для аграрных вузов, опубликовала большое количество научных трудов, 28 её разработок приняты к внедрению решениями научно‑технических советов министерств сельского хозяйства России и Башкортостана.
 
Благодарю Ираиду Абубакировну за огромный труд. Желаю здоровья и всего самого доброго!

Сәкинәнең һуңғы һүҙҙәре Ғәлиәнең асыуына тейҙе. «Йөрәгемдә йөрөткән кешенең балаһы йөрәгем аҫтында ята. Уйнаштан яралмаған ул, ә мөхәббәт емеше!» – тип ҡысҡыр­ғыһы килде. Әммә Азаматтың бер туған булыуы уның асыл­ған ауыҙын ябырға мәжбүр итте. Их, Азамат туғаны булмаһа! Бер нигә ҡарамай, баланы табып, иркәләп, ҡәҙерләп кенә үҫтерер ине уны. Өләсәһе лә әсәһен яңғыҙы үҫтергән, әсәһе лә уны атайһыҙ тәрбиәләне. Уларҙың яҙмышы Ғәлиәлә лә ҡабатланып, ул да бер үҙе бала бағыр ине. Шулай икеләнеп йөрөгәндә Сәкинә тағы килеп инде.
– Тимәк, табырға булдың инде. Ярай, сама знаешь, – тине ул.
– Табыр инем дә ул… – Ғәлиә башлаған һүҙен әйтеп бөтмәй туҡтап ҡалды.
– Әйҙә, әйҙә, продолжай, ниңә туҡтап ҡалдың – тип Сәкинә әхирәтенең күҙҙәренә текләне.
Шунда Ғәлиә, ҡапыл асылып китеп, Азамат менән икәүһе хаҡында ҡыҫҡаса һөйләне лә бирҙе.
– Вот это новость! Ишетмәһәң – ишет! – тине әхирәте, күҙҙәрен аҡайта биреп.
– Беҙҙең атай ғына бер бит, бәлки, баланы табырға ярайҙыр? – Ғәлиә өмөт сатҡылары сағылған ҡарашын әхирәтенә төбәне.
Уныһының: «Һин нимә! Бер туған түгел, хатта ике, өс туғандан да табырға ярамай. Бала ике башлы, йә һыңар күҙле, йә сусҡаныҡы һымаҡ, йомарланып торған ҡойроҡло булып тыуа», – тигәнен ишетеп, Ғәлиәнең ҡобараһы осто, ҡорһағында бала түгел, ниндәйҙер ғифрит ятҡандай тойоп, сирҡанып китте һәм абортҡа барырға йыйына башланы.
Поликлиника ихатаһына ингәс, әҙерәк хәл алайым тип, юл ситендәге эскәмйәгә ултырҙы. Шул ваҡыт ишектән аҡ халат кейгән бер төркөм егет менән ҡыҙ килеп сыҡты. Ғәлиә, практика үтеүсе студенттарҙыр, моғайын, тип уйлап ҡуйҙы. Ул иң арттан ҡултыҡлашып атлаған оҙон буйлы егет һәм һары сәсле ҡыҙға иғтибар итте. Ҡапыл йөрәге «жыу» итеп китте. Азамат менән тәү осрашҡанда: «Бына ул буласаҡ кәләшем», – тип көлөп күрһәткән фотоһүрәттәге ҡыҙ килә ине. Ғәлиә уларҙы күрмәҫкә, унан да бигерәк, үҙен күрһәтмәҫкә тырышып, артҡа боролоп ултырҙы. Ләкин бушҡа ғына, күрҙе егет.
– Ғәлиә! Ҡайҙа юғалдың, күпме эҙләнем мин һине! – Азамат ҡосаҡлап алырға ынтылды.
Ғәлиә егетте һаҡ ҡына үҙенән этәрҙе.
– Кәрәкмәй, Азамат, – тине ул шым ғына.
– Нисек, кәрәкмәй, беҙ бер-беребеҙҙе өҙөлөп яратабыҙ түгелме ни?! – егет аптырап ҡыҙға төбәлде.
– Яратабыҙ, әммә туғандарса… Беләһең килһә, һинең атайың минең дә атай булып сыҡты… Оло гонаһ ҡылдыҡ беҙ, Азамат.
Егет ҡапыл ҡысҡырып көлөп ебәрҙе:
– Ниндәй гонаһ, иҫәркәйем! Мин бит атай менән әсәйҙең тәрбиәгә алған балаһы. Әсәй түлһеҙ булғас, мине детдомдан алғандар, атай үҙенең исем-фамилияһын да биргән.
Ғәлиә, быларҙы ишетеп, ҡыуанысынан көлөргә лә, иларға ла белмәй торған мәлдә һары башлы ҡыҙҙың:
– Азаматик! Ты скоро?! – тигән тауышы ишетелде.
Егет, үҙен көтөп торған ҡыҙға ҡарамай ғына: «Бар, кит», – тигәнде аңлатып ҡулын һелтәне лә, Ғәлиәне ҡосағына алды.
– Бынан һуң мин һине бер ҡайҙа ла ебәрмәйәсәкмен, Ғәлиәм! – тип шыбырланы ул.
– Ипләп … – тине ҡыҙ, һаҡ ҡына ситкә этелеп.
Азамат шунда уҡ Ғәлиәнең ҡорһағына күҙ ташлап алды һәм:
– Әллә… – тип ихлас йылмайҙы.
– Әллә шул, Азаматҡайым, бәпесебеҙ буласаҡ!
– Ғәлиәм, Ғәлиәм минең… – Егет шунда уҡ, үҙ-үҙен белмәй, шашынып, ҡыҙҙың күҙ-биттәренән, ирендәренән үбергә тотондо.
Зифа Ишмырҙина.

Машинала барғанда егет ҡыҙҙың бөгөн дә килеүен ҡат-ҡат һораны. Супермаркет алдында төшөрөп ҡалдырғанда ла үтенесен ҡабатланы. Ҡыҙ менән егет кисен ошо урында осра­шыр­ға һөйләшеп айырылышты. Ғәлиә машина күҙҙән юғалғансы ҡарап торҙо ла, яҡындағы туҡталышҡа йүгерҙе һәм техникумға барыусы автобусты көтә башланы.
Азаматтың йөҙ-һыны күҙ алдынан китмәне ул көндө. Нисек кенә ҡыуып ебәрергә тырышмаһын, ап-аҡ тештәрен йылтыратып йылмайып ҡаршыһына килә лә баҫа. Сәкинә килеп: «С крещением!» – тип ҡотлап, һорауҙар яуҙыр­ғанда ла, илке-һалҡы ғына яуап бирҙе.
Кисен, Азамат белеп ҡуймаһын тип, ҡыҙ супермаркетҡа иртәрәк барып, машинаға шунан сығып ултырҙы.
– Уф, бөгөн көндө үткәрә, осрашыу минуттарын еткерә алмай күҙем тондо, – тине егет, ҡыҙҙың ирендәренән үбеп.
Осрашып, һөйөп, һөйөлөп ун көн күҙ асып йомғандай бик тиҙ үтте лә китте. Ғәлиә үҙенең үлеп ғашиҡ булыуын аңлай, егеттең дә үҙенә ғашиҡ икәнен йөрәге менән һиҙенде. Ғүмеренең иң матур миҙгеле булды был көндәр. Ә иң ҡыйыны көн дә Азамат һуҙған аҡсаны алыу ине. Ғәрлегенән ер тишегенә инеп китер­ҙәй булды ул шул мәлдәрҙә. Мөхәббәт һатылырға, һатылып алынырға тейеш түгел бит, тип үҙ-үҙен ҡәһәрләне. Ләкин ни эшләһен, ҡыҙҙың башҡа сараһы юҡ ине шул.
Егеттән алған аҡса уҡыу өсөн түләргә лә етте, өҫтәлдәге квитанцияларҙы ла байтаҡҡа кәметте. Бәхет миңә лә йылмайҙы, тип ҡыуанып бөтә алманы Ғәлиә һәм ҡанатланып, осоп тигәндәй йөрөнө ул көндәрҙә. Ләкин ҡыуаныс менән ҡайғы йәнәш йөрөй икән шул.
Бер көндө иҙәнгә Азаматтың студент билеты төшөп китте. Асыҡ ятҡан билетты үрелеп ҡулына алғанда күҙенә таныш исемдәр сағылды. Баҡтиһәң, икеһенең дә фамилиялары, аталарының исемдәре бер үк икән. Бер үк…
Ғәлиә ҡапыл, ҡото осоп, ҡысҡырып уҡ ебәр­ҙе, билеты ла ҡулынан ысҡынып, иҙәнгә төшөп китте. Ванна бүлмәһенә ингән Азамат, йүгереп сығып:
– Ни булды, ниңә йөҙөң шул тиклем ағарған? – тип борсолдо.
– Булманысы… Ниңәлер башым әйләнеп китте, – тигән булып, Ғәлиә карауатҡа ултырҙы.
– Башың әйләнһә, ятып тор, – тине Азамат карауаттағы мендәрҙәрҙе рәтләп.
– Юҡ, юҡ, хәҙер үтә ул, – тип, Ғәлиә ҡабаланып кейенергә тотондо.
Юл буйы мейеһен: «Юҡ, бының булыуы мөмкин түгел!» – тигән уй ғына бырауланы. Машинанан төшкәндә Ғәлиә Азаматтан:
– Һинең атайың кем булып эшләй? – тип һораны.
– Институтта. Ул фән докторы, профессор, – егеттең яуабы ҡыҙҙың өмөтөн бөтөнләй һүндер­ҙе. «Тимәк, Азамат менән мин бер ата балалары, бер туғандар!» – Ғәлиә өйөнә табан йүгерҙе.
Фатирына килеп ингәс тә карауатына ауып үкһей-үкһей иларға тотондо. «Ул бер туғаны менән уйнаш иткән!», «Ниндәй боҙоҡлоҡ!», «Ояты ни тора!», «Ниңә Хоҙай уны миллионлы ҡалала тап Азамат менән осраштырып, ҡауыштырған, икеһен бер-береһенә ғашиҡ иткән!» – яҙмышын ҡәһәрләй-ҡәһәрләй күҙ йәшен күп түкте ҡыҙ. Шул килеш карауатында бер тәүлектәй аунаны ул. Сәкинә бер-ике рәт инеп, хәлен белешеп сыҡҡайны. Ғәлиә уға ни булғанын асыҡтан-асыҡ һөйләмәне. Бары: «Егет минән туйҙы, буғай», – тип кенә әйтеп ҡуйҙы. «Точ­ка»ға барырға саҡырып ингәндә лә, ризалашмай: «Ҡабат кәрәге теймәҫ, моғайын», – тип күлдәге менән биҙәүестәрен биреп сығарҙы. Азаматтан һуң башҡа берәү менән булыуҙы күҙ алдына ла килтерә алмай ине инде ул.
Ғәлиә, ваҡытлыса ғына булһа ла, күршеләге офисҡа йыйыштырыусы булып эшкә урынлашты. Иң мөһиме, уҡыуын да ҡалдырмаясаҡ.
Ауырға ҡалғанын икенсе ай киткәс кенә һиҙҙе Ғәлиә. Сәкинәгә әйткәйне, уныһы: «Хәҙер беләбеҙ уны», – тип ҡул сумкаһына үрелә лә һалды.
– Да-а, ҡыҙыҡай, залетела ты! Һаҡлан­манығыҙмы ни? – тине әхирәте, Ғәлиәнең танауы төбөндә тест болғап.
– Тәүҙә һаҡланып маташҡайныҡ та ул, аҙаҡ, нисектер, оноттоҡ, – тине Ғәлиә шым ғына.
Сәкинә уға йәлләгәндәй ҡарап торҙо ла:
– Пока не поздно һыпырт абортҡа! Йәш кенә башың менән уйнаштан бала табып ултырмаҫһың инде, – тип, ҡайҙа барырға кәрәклеген өйрәтә лә башланы.

«Точка» Ғәлиәләрҙең өйөнән алыҫ түгел, машиналар күп йөрөгән ике урам сатында ине. Унда барып баҫыу менән Ғәлиә үҙен халыҡ алдында сыр яланғас торғандай хис итә башланы. Ҡыҙ әхирәтенең артына йәшеренеп баҫырға тырышты.
– Ниңә бөршәйеп ҡаттың, үҙеңде иркен тот, – тип әхирәте уны ҡеүәтләне.
Күп тә үтмәй, аҡһыл төҫтәге машина аҡрын ғына эргәләренән уҙҙы ла, кире сигенеп, яндарына килеп туҡтаны. Уның тәҙрәһенән йәш кенә егеттең бөҙрә сәсле башы һонолдо. Сәкинә йүгерә-атлап машинаға табан ашыҡты.
Ғәлиә әхирәте менән егеттең ни һөйләгәндәрен аңғарманы ла. Бары Сәкинәнең беләгенән тотоп алып килеп: «С богом, әхирәт!» – тип машинаға ултыртыуы һәм егеткә ҡарап: «Смотри, егет, обижать итәһе булма!» – тип әйтеүе генә ҡолағына салынып ҡалды.
Юлды һөйләшмәй генә үттеләр тиһәң дә ярай. Бары егет кенә артҡы ултырғыста күҙҙәрен иҙәнгә төбәп килгән ҡыҙға көҙгө аша ҡарап-ҡарап алып: «Ҡайһылай сибәрһең», – тип әйтеп ҡуйҙы. Машина ҡала ситендәге ике ҡатлы ыҡсым ғына коттедж алдына килеп туҡтаны. Егет ҡыҙға машинанан төшөргә ярҙамлашты ла, суйын рәшәткәле ҡапҡаны асып, өйгә табан алып китте.
Егет алдан әҙерләнеп ҡуйған, күрәһең, зауыҡ менән биҙәлгән залда шарап, ике фужер, емеш-еләк, һут урын алғайны. Хужа шунда уҡ фужерҙарҙы тултыра һалды.
– Әйҙә, танышайыҡ, минең исемем Азамат була, – тине ул, тигеҙ тештәрен күрһәтеп йылмайып.
Ғәлиә әхирәте өйрәткәнсә башҡаны әйтергә уйлағайны, ауыҙынан ысын исеме сыҡты ла ҡуйҙы. Ҡыҙ шарапҡа ирендәрен генә тейҙереп алғайны, әммә Азамат: «Танышыу хөрмәтенә бөтөргәнсе эсәйек», – тип ҡыҫтағас, бәлки, ҡыйыуланып китермен, тип яртылаш эсте лә ҡуйҙы.
Ысынлап та, аҙыраҡ теле асылды ҡыҙҙың. Егеттең матур мөләйем йөҙөнә лә ҡарашын тартынмай ташланы.
Йоҡо бүлмәһенә инеп, карауатта бер аҙ шым ултырғас, Азамат ҡалтыранған ҡулдары менән ҡыҙҙың бармаҡтарынан тотоп:
– Йә, башла... – тип шыбырланы.
– Мин… Мин бер ни ҙә белмәйем… Мин ҡыҙ кеше… – тине дерелдәгән ирендәре менән Ғәлиә.
Азамат, уға аптырай биреп ҡарап:
– Мин дә… мин дә бер ни ҙә белмәйем шул... – тине лә, ҡапыл шарҡылдап көлөп ебәрҙе.
Ғәлиә егеткә күҙ ташлап алды һәм үҙе лә уның ыңғайына ҡысҡырып көлөргә тотондо.
Ошо көлөшөү ҡыҙ менән егетте нисектер яҡынайтып, улар араһындағы күҙгә күренмәгән кәртәне алды ла ташланы. Төн оҙоно һөйөшөп, һөйләшеп туя алмай, таң алдынан ғына арып-талып йоҡоға талды йәштәр.
Азамат медицина университеты студенты икән. Яратҡан шөғөлө – скрипкала уйнау. Ата-әсәһенең берҙән-бер улы. Улары Таиландҡа ял итергә киткән һәм егет бының менән файҙаланып ҡалырға булған. Ҡыҙ килтереүенең тағы бер сәбәбе бар. Ул оҙаҡламай өйләнергә тейеш. Үҙенең тиҙ арала кәләш алырға иҫәбе булмаһа ла, ата-әсәһе, аҙып-туҙып киткәнсе тип, тырыштыра икән. Бәлки, буласаҡ кәләше бик тә билдәле кешенең ҡыҙы булғанға, тип тә уйлай егет. Иптәш егеттәре, тәжрибәһеҙ килеш оятҡа ҡалып ҡуйма, тип шаяртып, өйрәнсеккә берәйһен килтер, тип кәңәш биргән. «Туҡтап өндәшергә баҙнат итмәй әллә нисә «точка»ны үтеп киттем. Һинең ҡыйыр-ҡыймаҫ, оялсан ғына баҫып торғаныңды күргәс, нисектер күңелемә яҡын итеп, туҡтай һалдым һәм үкенмәйем дә», – тигәйне егет, ҡыҙҙы иркә ҡосаҡлап.
Азамат, өйләнәм, тигәс, Ғәлиәнең шунда уҡ кәйефе ҡырыла биреп ҡуйғайны. «Яратаһыңмы һуң уны?» – тип һораны. Егет, яурындарын һелкетә биреп: «Әлләсе, оҡшаған да, оҡшамаған да кеүек», – тип яуап биргәйне.
Ғәлиә, әхирәтенең кәңәшен тотоп, үҙенең техникумда уҡып йөрөгәнен әйтмәй, супермаркетта һатыусы булып эшләйем, тине. Уянғас та, Азаматтың янынан ебәрмәҫкә маташыуына ҡарамай, эшкә һуңлайым, тип тиҙ генә кейенә һалды. Сәкинә: «Эш хаҡын алдан, ир-аттың күҙе аларған саҡта уҡ алып ҡуй, юғиһә, ҡайһы берҙәре эш үткәс йә копейка ғына тоттора, йә бөтөнләй бирмәй, арт һаныңа тибеп сығара», – тип Ғәлиәгә ҡат-ҡат туҡыһа ла, аҡса тураһында башта һүҙ ҡуҙғатмағайны. Әле лә һорарға тартынды. Азамат, ҡыҙҙың уйын һиҙгәндәй: «Етәме?» – тип мул ғына аҡса сығарып тотторҙо. Ғәлиә, оялышынан ҡып-ҡыҙыл булып, аҡсаны кеҫәһенә тыға һалды.

==ҠАБАТЛАНМАҪ ЯҘМЫШТАР (ХИКӘЙӘ)==

Ғәлиә, Сәкинә әхирәте биреп торған күлдәкте кейеп, биҙәүестәрен таҡты ла, тоноҡланып бөткән көҙгө алдына килеп баҫты. Сағылышын күреп, ҡапыл һиҫкәнеп китте һәм сирҡанып башын ситкә бора һалды. Көн дә үҙенә йылмай­ған алһыу йөҙлө, асыҡ йәшел күҙле, икенән үрелгән толомдары биленә тиклем төшөп торған һылыу урынына, уға түштәре яртылаш асыҡ булған яланғас оҙон ботло, туҙғаҡ башлы ят бәндә ҡарап тора ине. Ул бөгөн сараһыҙҙан ошолай кейенергә, «еңел холоҡло» булып күренергә мәжбүр һәм… Ғәлиә аҙаҡ ни булырын күҙ алдына килтереү түгел, ул хаҡта уйларға ла ҡурҡа. Барыһы ла уның хәленә төшөп, ирекһеҙҙән шул юлға баҫмағандыр, моғайын. Күптәренең туйып һикереүҙәре лә мөмкин. Сәкинә лә шуларҙың береһе, тип уйлай Ғәлиә. Ата-әсәһе лә бар, донъялары ла бөтөн, ә бына әхирәте ара-тирә «төнгө һунар»ға сығып әйләнә. «Заманы шундай. Унан килеп, артыҡ аҡса кеҫәне тишәме ни?» – тип кенә ебәрә әхирәте. Ә Ғәлиәнең аҡсаһы иһә осто-осҡа ялғарға ла етмәй шул. Өләсәһе менән әсәһе барҙа матур ғына йәшәйҙәр ине әле. Әммә икеһе лә бер-бер артлы үлеп китеп, яңғыҙы ҡалғас, эштәре бик хөртәйҙе ҡыҙҙың. Ояһынан ҡолап төшкән ҡош балаһындай тойҙо ул үҙен. Әсәһенә әле йәшәргә лә йәшәргә ине бит. Яман шеш менән ауырып китеп, ярты йыл эсендә гүр эйәһе булды ла ҡуйҙы. Һуңғы көндәре яҡынлашҡанын һиҙеп, үҙенән бигерәк, ҡыҙын ныҡ йәлләп, иланы ла иланы ул. «Бер яңғыҙың нишләрһең икән, балам, ни башлы-күҙле итеп өлгөрә алманым», – тип, балаһын ҡосаҡлап, күҙ йәштәрен түкте әсә. Уның һөйләүе буйынса, Ғәлиә атаһын, ғаиләһен ташлап, Себергә сығып киткән бер бәндә, тип кенә белә ине. Баҡтиһәң, ул бөтөнләй икенсе кеше, билдәле профессор икән. Үлеренә бер нисә көн ҡалғас, асты әсәһе ул серҙе. Институтта уҡып йөрөгән сағында ҡатыны булған аспирантҡа ғашиҡ була ул. Уныһы ла ҡыҙҙы бик оҡшата. Йылға яҡын осрашып йөрөйҙәр. Ауырға ҡалғанын белгәс, атаһының ҡатыны оло ғауға ҡуптарып, әсәһен институттан ҡыуҙырыуға ирешә һәм араларын бөтөнләйгә өҙә. «Ҡыҙым, бик ауыр була башлаһа, ярҙам һорап уға барырһың. Үҙ балаһынан баш тартмаҫ, моғайын», – тигәйне әсәһе. Ғәлиә, атаһы эшләгән институтҡа барып, уны яҡындан күрҙе-күреүен, әммә өндәшергә баҙнат итмәне. Атаһы нисектер бөтөнләй сит кеше булып күренде. Ярай, ауырлыҡтарҙы үҙем дә йырып сығырмын әле, тип уйлағайны ла ул саҡ, әммә тормош һин теләгәнсә генә бармай шул. Тормош ауырлығының Ғәлиәне иң ныҡ баҫҡан мәле бөгөн. Түләүҙе көтөп өҫтәлдә өйөлөп ятҡан анау квитанциялар өсөн генә әллә күпме аҡса кәрәк. Торлаҡ идаралығынан килеп, тиҙ арала түләмәһәң, фатирыңдан ҡыуабыҙ, тип иҫкәртеп тә киттеләр. Техникумда уҡығаны өсөн көн дә аҡса таптыралар, ҡыуыу менән ҡурҡыталар. Һыуытҡысы күптән буш, ас йәшәп булмай. Барыһына ла аҡса кәрәк, ә студент ҡыҙҙың исем өсөн генә бирелгән пособиенан башҡа килеме юҡ. Техникумдан китеп, эшкә генә урынлашыр ине лә бит, һуңғы курста булғас, уҡыуын тамамлағыһы килә.
Шуларҙы уйлап, күҙ йәштәренә мансылып ултырғанда әхирәте килеп инде.
– Да-а, не завидую, – тине Сәкинә, Ғәлиәнең аһ-зарын тыңлағас. – Юҡҡа ҡайғырма, был сибәрлегең менән бер-ике төндә фатирыңа түләрлек аҡса эшләй алаһың.
– Нисек? – Ғәлиә, Сәкинәнең әйткәнен аңламай, йәшле күҙҙәрен уға төбәне.
– Әллә шуны ла аңламайһың?! Иртәгә минең менән «төнгө һунар»ға сығырһың. Ир-ат һине күреп ҡалһа, көтөүе менән килеп йәбешәсәк, аҡсаларын да йәлләмәйәсәк, – тине лә, шифоньерҙы асып, ундағы кейемдәрҙе барлай башланы.
– Был алам-һалам менән аҡса эшләй алмаҫһың, үҙемдең күлдәкте биреп торормон, – тине Сәкинә.
– Кит юҡты!.. Астан үлһәм – үләм… – тип Ғәлиә ултырған урынынан һикереп үк торҙо.
– Үл, улайһа!.. Риза булһаң, шылтыратыр­һың, – тип, Сәкинә ҡайҙалыр ҡабаланып, сығып та китте. Йоҡлар йоҡоһон йоҡламай, төнө буйы уйланып сыҡты Ғәлиә һәм ризалашыуҙан башҡа сара юҡлығын аңланы.
Сәкинә күлдәк менән биҙәүестәрен килтереп, кис кейенеп, биҙәнеп торорға ҡушып сыҡҡайны. Һәм бына ҡыҙ «төнгө күбәләк» булып «ҡанат ҡағырға» әҙерләнә.

🔥 АРТИСТ КӨНӨ алдынан театрға Фидан Ғафаровтың бюсы ҡайтты!
🌻Был турала Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия театры матбуғат хеҙмәте хәбәр итә.

Авторы - скульптор Хәлит Миңлеғәлиев. Ул Ҡазан ҡалаһындағы В.И.Ленин исемендәге мәҙәниәт - ял комплексы рәссамы.

💥“Атайым Ҡазан ҡалаһында концерт менән сығыш яһағанда, мәҙәниәт һарайының рәссамы менән танышып-һөйләшеп китә һәм уға: “Хәлит, был донъянан китеп барһам, миңә лә берәй бюст эшләрһең” - тип шаярта. Рәссам оҙаҡ уйлап тормай, атайым иҫән сағында уҡ ул бюсты эшләп ҡуя. Әммә атайыма бюсты фотонан ғына күрергә насип булды. Бына, ниһайәт, быйылдан билдәләнә башлаясаҡ профессиональ байрамыбыҙ - Артист көнө алдынан ғәзиз кешемдең һыны уның туған театрына ҡайтты”, - ти Башҡортостандың халыҡ артисы Азамат Ғафаров.

🤝Шулай уҡ Азамат Фидан улы әлеге мәлдә Дүртөйлө ҡалаһы мәҙәниәт һарайына Фидан Ғафаровтың исемен биреү буйынса һөйләшеүҙәр барыуы хаҡында ла белдергән.

💥Республиканың төп милли театрына 60 йыл ғүмерен бағышлаған сәхнә легендаһы, миллионлаған тамашасының яратҡан актёры, популяр йырсы, Рәсәйҙең, Башҡортостандың һәм Татарстандың халыҡ артисы Фидан Ғафаровтың бюсын театр музейында күрергә була.

Войска беспилотных систем – элита наших Вооруженных Сил. Служба в них имеет ряд преимуществ. Какие – смотри в наших карточках.
Звони: 122

У нашего особого времени – особые герои. И отношение к ним у нас тоже особое. Несмотря на то, что 2025-й, который мы объявили Годом поддержки участников СВО и членов их семей, завершился, саму поддержку мы обязательно будем продолжать. Забота о бойцах и их близких остается главным приоритетом управленческой команды Башкортостана.

Напомню, сегодня у нас действуют 54 региональные меры поддержки. Они касаются самых разных сфер жизни – образования, социальной защиты, здравоохранения, культуры и многих других. 11 из этих мер мы ввели в прошлом году.

Мы выстроили эффективную инфраструктуру, которая позволяет работать системно. И в дальнейшем будем ее совершенствовать. 

Один из примеров такого подхода – специализированные муниципальные центры поддержки. Сегодня они есть уже в 27 районах и городах республики, в планах на 2026 год – открыть еще 36.

Наши парни на передовой должны быть уверены в том, что их семьи ни в чем не нуждаются. Те, кто потерял близких на СВО, должны знать, что мы всегда будем рядом с ними и не оставим их наедине со своим горем. А тем, кто возвращается домой, обязательно поможем быстрее адаптироваться к мирной жизни. Это основная наша задача.

***
Йәнем, һиңә, әйтер бер һүҙем бар:
Төҙөп бирсе бер йорт буранан.
Тыуған яҡта мин үҙемде тоям
Бер йәтимдәй хәйер һораған.
Кемдә генә туҡталайым бына,
Кемдәр ҡуйыр икән самауыр?!
Тыуған яҡта тыуған йортһоҙ ҡалып,
Кеше көнлө булыу бик ауыр...
Ҡайтмаҫ инем, аяҡ баҫмаҫ инем —
Ошо ергә йәнем ереккән.
Ҙур-ҙур өйҙәр өмөт итмәйем мин,
Аяҡтарым һыйһа шул еткән.
Ҡулдарыңдан килгән эш тә баһа,
Ялынманым түгел, мең әйттем:
Аҙға ғына ҡайтып килер өсөн, Ҡунып китер өсөн берәй төн,
Хан һарайы һинән һорамайым, (Аяҡтарым һыйһа шул еткән!),
Бер бисара, тиеп баҡмаһындар,
Ҡайта ғына алмай интеккән.
Күҙҙәреңә өмөт менән бағам,
Шул өмөтөм, зинһар, туңмаһын,
"Бергә-ике" бура бурағанда Үкенерлек, йәнем, булмаһын!
Хыялымды ысын итһәң әгәр,
Күңелемдән йырҙар ҡойолор,
Бәләкәй генә бер йорт һалып бирһәң,
Хан һарайы булып тойолор...

Зөлфиә Ханнанова

170 гумконвоев – более 19 тысяч тонн груза доставили в зону специальной военной операции из Башкортостана. В сборе гуманитарной помощи, которую мы отправляем нашим бойцам, участвует без преувеличения вся республика – крупные предприятия, предприниматели, простые жители. И конечно, волонтеры, которые оказывают беспрецедентную поддержку фронту.

Один только волонтерский штаб имени Минигали Шаймуратова насчитывает более 20 тысяч человек. Его отделения есть в каждом муниципалитете. Это наша самая многочисленная, но не единственная добровольческая организация.

За прошлый год «шаймуратовцы» сплели 35,7 тысячи маскировочных сетей, отшили 73,8 тысячи изделий, включая 10,5 тысячи защитных костюмов и антидроновых одеял. Залили 71,5 тысячи окопных свечей, приготовили 5,7 тонн лапши, чак-чака и баурсака, а также 25,5 тысячи банок домашних заготовок. А еще передали военнослужащим почти 300 единиц автотехники – от автомобилей и квадроциклов до мини-тракторов и экскаваторов, 200 генераторов, 64 мобильные бани.

Волонтеры штаба имени Шаймуратова не оставляют без внимания и семьи участников СВО – навещают их родных и близких, помогают заготавливать дрова и чистить снег, косить траву и собирать урожай, решают другие бытовые вопросы. Это не всегда заметная в масштабах республики, но очень важная работа – для каждой из 5 тысяч семей, которая получила такую поддержку.

Спасибо всем волонтерам, всем неравнодушным жителям республики за их огромный вклад в нашу общую победу.

Йүткерә лә йүткерә бит,
Ауырый ҙа балам, тип.
Хәҙер яуыз был һыуыҡты
Һинән тартып алам, тип.

Өләсәйем мунса яҡты,
Ап-аҡ ҡына мунсаһын.
Төрлөһөнән һайлап алды -
Миндегенең мул сағы.

Мәтрүшкәле ҡайын миндек,
Йәйектән торған миндек,
Йүкә миндек, ерек миндек -
Кинәнеп мунса индек!

Өләсәйем әй туҡманы,
Ҡайыҙланы йүтәлде.
Ҡайнар һауа... Урман еҫе...
Теләгәне үтәлде:
Һыпырып ҡына ташланы
Аҡ мунса минең сирҙе.
Тыуған ер сихәтен тәнгә,
Йәнгә лә миндек бирҙе.

Урман-ерем көсөн йыйған
Шифалы ябай миндек-
Уның менән туҡмай-туҡмай
Күпме сирҙәрҙе еңдек!

Тәнемә түгел, йәнемә
Һыуыҡ үрләгән мәлдә,
Шифа эҙләп юлға сығам –
Урмандарым бар әлдә.

Күк тауҙарым, саф һыуҙарым,
Зөмрәт ҡырҙар киңлеге,
Тыуған ерем һәр саҡ миңә -
Өләсәйем миндеге.
(Гүзәл Ситдиҡова)

Всех журналистов Башкортостана поздравляю с Днем российской печати! Һөнәри байрамығыҙ менән! 

У нас в регионе много СМИ – авторитетных, значимых. В честь профессионального праздника расскажу о старейшем – «Республике Башкортостан».

В этом году газета отмечает 120-летие. Ее первый номер вышел в 1906 году, тогда она называлась «Уфимский рабочий». В моем детстве и юности носила имя «Советская Башкирия», тогда ее тираж достигал 120 тысяч экземпляров. 

В разные годы здесь работали и публиковались такие известные писатели и журналисты, как Степан Злобин, Анвер Бикчентаев, Мустай Карим, а также Константин Симонов и отец известного сатирика Николай Задорнов. 

Кстати, именно «Республика Башкортостан» первой сообщила миру о сарматском золоте, которое уфимский учёный Анатолий Пшеничнюк нашел в Оренбургской области. В те времена интернета еще не существовало, редакции газет соревновались в оперативности. Сегодня недостатка в информации нет, важнее – помогать людям ориентироваться в этом бескрайнем море, отличать правду от лжи. И в этом – главная задача наших СМИ. 

Желаю успехов в вашей нелегкой работе!

Фәймә уны һағайып ҡарап ҡаршы алды. Уңайһыҙлана биреп килеп күреште лә, ниәтен белергә теләп йөҙөнә төбәлде. Ҡорҙашбикәһенең сарбауларға йә ҡаты бәрелергә уйы юҡлығын аңғарғас, өйгә әйҙәне:
– Моғайын, Санияға киләңдер...
– Эйе, — тине өҙөп кенә Фәймә лә.
Ишек төбөндә, тотҡаға һонолор алдынан туҡтаны хужабикә, килеүсегә боролдо:
– Мин дә шат түгел был хәлгә. Әрләп тә, ҡыуып та бөттөм инде. Вис аңлайым... Әммә кешеләр араһында шундай аҡылға буйһонмаҫ тойғолар бар. Уны хөкөм итеп кенә юйып булмай... Бел – баламды өҙгөләргә бирмәм.
Гөләйфә яуапламаны, эскә үтте. Фәймә инмәне. Унда сисеп йыуылған пәрҙәләрҙе үтекләп торған Санияның ҡулынан үтеге төшөп китә яҙҙы. Бер ҡыҙарҙы, бер күгәрҙе йәш ҡатын.
– Шәпме, Сания?
– Һ-һаумы-һығыҙ...
– Һыугөйө үтекләмәгәнең икән. Былай яҙып алыуы ауыр булыр, — өҫтәлгә йәйелгән селтәрҙе усы менән һыпырҙы ла, ҡатын йәһәтләп тәҡдим иткән ултырғысҡа ултырҙы. – Шунан, ни хәл һеҙҙең?
Сания ҡаҙаҡланған кеүе тора бирҙе. Йылмайғандай ҙа итте, иларға етешеп ирендәре лә дерелдәп китте. Язаламаҫҡа булды уны Гөләйфә, тура һораны:
– Ауылда ҡалырға уйлайһыңмы?
– Бел-мәйем...
– Балаларыңдың атаһы килә тей бит? Насар кеше түгел тиҙәр...
Ҡатын өндәшмәй.
– Минекеләр ҙә ыҙалай... Һинекеләргә лә...үҙеңә лә еңел түгел былай. Балларың хаҡына ҡайтаһыңмы әллә донъяңа, ҡыҙым?
Уның былай йомшаҡ өндәшеүенән Санияның саҡ торған сабырлығы һынды, селтәр осо менән йөҙөн ҡаплап илап ебәрҙе.
– Ила-ила... Илап ал да ултырып ҡына уйла. Нисә йәндең бәхетһеҙлеге өҫтөндә ҡоролған бәхет һеҙгә күпмегә етер?
Ҡатындың бер аҙ тынысланғанын көтөп алды ла, тағы дауам итте:
– Һеҙ әллә яратыу һеҙгә генә таныш та, һеҙҙе генә илатҡан икән тейһегеҙме? Мин дә яраттым. Эйе-эйе, нишләп ул тиклем аптырап ҡарайһың? Ошолай әбей булып тыуған икән тейеңме ни? Мин дә һинең йәштә булдым, һинең хәлдә булдым. Мин дә яраттым, үлеп, өҙөлөп яраттым. Шундай уҡ үкенесле һөйөү менән. Әгәр саҡ ҡына хистәремә юл ҡуйһам, бер генә осрағанында күҙҙәренә күтәрелеп баҡһам, баш китә, яҙмыштар болғана ине. Әммә мин башҡаларҙы уйланым. Иремдең намыҫын, балаларымдың бәхетен, туғандарымдың ғорурлығын... Һәм дөрөҫ иттем дә. Үкенмәйем. Ә яратыуым йөрәгемдә бөгөн дә бар, ул минең менән ҡәбергә инеп кенә һүнә торған. Шулай, балам, мөхәббәт ул бәхеттән бигерәк хәсрәт тә һағыш...

Бер нисә көндән Сания иренә киткән тигән хәбәр булды. Фәймә лә, көтөү ҡыуып ҡайтып килгәндә, бошонҡо ғына уфтанып үтте:
– Китте әле теге ҡыҙ... Сабырлығы етерме-юҡмы? Эсем боша хатта...
Гөләйфә уның һыҙланыуҙан эскә батҡан күҙҙәренә, һурылған йөҙөнә һирпелеп ҡарап алды:
– Бошонма... Күнер. Кем күнмәгән был тормошҡа? Әллә кемдәрҙе лә, әллә ниндәй хистәрҙе лә ауыҙлыҡлаған, быларҙы ла баҫыр. Ваҡыт үтер... урынына ҡуйыр...

Ейәндәре килеп ашҡа саҡырып киткәйне. Уларҙа артыҡ әллә ни үҙгәреш юҡ. Шулай уҡ һәр кем үҙ мәшәҡәте менән булып ята. Килене гөрләтеп баҡса үҫтерә, ҡош-ҡорто, малы, балалары менән мәшғүл. Улы ла бушамай. Шулай ҙа икеһендә лә төшөнкөлөк һиҙелә. Күҙҙәрендә нур һүнгән, төҫтәре балауыҙ һымаҡ булып ҡатҡан, хәрәкәттәре һүлпәнәйнгән. Бигерәк тә Зарифы һеңгәҙәп, ысынбарлыҡтан алыҫайып ҡалғандай. Бөтөн фиғел-торошонан моң-һағыш түгелеп йөрөй. Бер-береһенә тура ҡарамай, күҙҙәрен йәшереп, ауыҙҙарын самалап асып ҡына аралашалар. Быларҙың барыһын күреп-һиҙеп, тойоп ултырған әсә, кисерештәрен эскә йотто ла, тауышын күтәрә биреп өндәште:
– Балларҙы саҡыр, килен, итте һыуытмайыҡ...
Был өйгә яйлап тыныслыҡ ҡайтыр. Ҡапыл ғына түгел. Еңел генә лә түгел. Айҙар, йылдар ҙа үтер, бәлки, ә бәлки уның өсөн тотош ғүмер ҙә китер. Нисек үткәрер хистәрен былар, нисек кисерер? Һәм кем үҙ эсендәге яратыуҙы: бәхетһеҙ яратыуҙы, татлы яратыуҙы, яуапһыҙ яратыуҙы, өмөтһөҙ, ҡайнар, ҡанһыҙ, ялҡынлы... мәңгелек.
Миләүшә Ҡаһарманова.

– Һаумыһың әле, һаумыһың, балам. Тамағыңа ашамай ҙа килдеңме әллә?
– Көтөүҙән алда ҡарап ҡуяйым тинем, — Зариф һуҙа-һуҙа баҫып артҡы ҡапҡа яғына үтте, әсәһе уның артынан эйәрҙе.
Ир ҡат-ҡат сабып ҡырҡылған ҡайыштарҙы усы менән һыпырғыланы ла, әсәһенә бер һирпелеп ҡарап алғас, ваҡ-төйәк һаҡланған аҙбарға юлланды. Уның был ҡарашынан тертләгән ҡарсыҡ бер аҙ бөршәйә төшөп ҡалһа ла, бирешмәҫкә булды. Теге килеүгә шунда ятҡан бүрәнәгә терәлеп, аяҡтарын һоноп уҡ алды. Утыҙҙы үтеп, киңәйә, ит ҡуна барған улын күптән күрмәгәндәй ентекле күҙәтеп ултыра. Уның ниәтен төшөнөп йөрөгән Зариф сыҙамай китә:
– Йә, әсәй, нимә әйткең килә?
– Нимә әйтәйем инде, мин, бахыр әбей?.. Ояттан янып тик ултырам.
– Һиңә ниндәй оятсылыҡ бар, әсәй? – улы трактор резинаһын ҡырҡыуынан туҡтамай ғына һәүетемсә һөйләшеп маташа.
– Оятсылыҡ булмай әллә? Айғыр булып йөрөйөң тей ҙә һаң!
Зариф турайып баҫты ла, бер секунд торғандан һуң, һаһылдап көлөп ебәрҙе:
– Айғыр? Һа-һа-һа-һа! Ну, әсәй, һинән ундайҙы ишетермен тип уйламағайным!
– Мына мин дә бындайҙы күрәтерең тип уйламаным. Килендең дә күҙе асылыр, ташлар ҙа китер! Балларыңды уйланыңмы, исмаһам? Барып битенә төкөрәйем әле ул әшәке ҡыҙҙың! Ҡалай тыныс ҡына булып үҫкәйне лә һаң, ирҙән ҡайтып нишаналанып йөрөй!
Зариф етдиләнде. Ҡаштары урталай һынды.
– Әсәй... Һин ҡыҫылма.
– Ҡыһылдырымын әле, мынауынан... Анау көрәк һабы һынғансы ярһам, — үҙе атаканың хәтәрерәгенә күсте – иларға уҡ керште, — Кеше балаһын кәмһетеп... әсәңде көйҙөрөп...
Ҡапҡа, урынына йәбешеп торғанға тиклем, артабан береһе эш менән булһа, икенсеһе буҙлап туйып, танау-битен һөртөп, шымып ҡалды.
Ахырҙа улы, мәшәҡәтен тамамлап, ҡапҡа бағанаһына һөйәлеп, әсәһенә тура ҡараны. Аһ! Йөрәге тәңгәленә усын баҫҡанын һиҙмәй ҙә ҡалды әсә. Ҡалай ҙа ғына зарлы, ҡалай ҙа ғына хәсрәтле һуң күҙҙәре! Нисек ул быны бығаса һиҙмәгән-күрмәгән? Әсә менән ул бер-береһенең күңеленә үтә төбәлеп, бер мәлгә тын ҡалды.
– Әсәй... мин уны яратам. Хәлемдән килһә, бына... ошо усым менән йолҡоп алып ташлар инем йөрәгемде... Тик... булмай.
– Эй... балам... – тип кенә әйтә алды Гөләйфә.
Тағы тындылар.
– Яратам тип, быларыңды ташлап китеп, икенсе менән икенсе ерҙә бәхетле булырҙа китермен тейһеңме һуң? Ҡатыныңдың әле ҡуйыныңда саҡта ҡәҙере юҡ, һыпырылып сыҡһын әле, шул уҡ йөрәгеңде телеп әпкитер.
– Китеп бармайым бит.
– Китмә шул, китмә. Китеп кенә ҡуйма, улым, ундай уйҙы башыңа ла алма. Малайҙарың үҫеп килә, уларға кем атай булыр? Килен дә йәш ҡатын, төҫ тиһәң төҫө, буй тиһәң буй-һыны бар, хәҙер ир табылыр уға ла, унан йөрөр балдарың кеше тупҫаһында этелеп-төртөлөп. Шуны көһәйеңме?
– Юҡ-юҡ, әсәй, юҡ.
– “Юҡ” булғас, һин ул суҡынған яратыуыңды быу! Ир булып шул бер башыңа ла хужалыҡ итәлмаҫһыңмы?
Сөй-бысҡыларын йыйып алып, өй яғына ыңғайлағанын улы артынан һаман йүрмәләне ҡарсыҡ. Улының йоҡа күлдәге дымланған арҡаһына, төшә биреп ҡалған яурындарына ҡарап килеп йәне әсене. Йәлләүҙән түшенә ҡыҫып йыуатҡыһы килде. Шул уҡ ваҡытта күңеле ризалашманы был хәл менән: ул ниндәй яратыу?! Ә теле икенсене әйтте:
– Ашайыңмы?
– Юҡ, өйҙә...
– Бар-бар, килен әллә нимә бешергәндер әле. Ҡайта ғына күр.
Зарифы киткәс тә болдорҙа оҙаҡ ултырҙы Гөләйфә. Ауыл өҫтөн көтөү алдынан була торған һарыҡ-кәзә тазылдауы баҫып киткәндә генә иҫенә килде:
– Аһ-һа... мана һиңә. Бәр-бәр-бәр! Бәр-бәр-бәр!

Санияның әсәһе, Фәймә уға сит кеше түгел, бында икеһе бер ауылдан килен булып төштөләр. Бер мәлдәрәк тә килделәр, өлкән балалары йәштәш. Унан, кинйәләре Зариф менән Сания дуҫлашҡанды ла сала-сарпы ишетә биреп ҡалды. Армиянан шул ҡыҙға хат яҙа икәнен дә белде. Ҡоҙоҡ буйындамы, магазиндамы осрашҡанда “ҡоҙағый” тиеңкерәп мәрәкәләшһәләр ҙә, шунан үтмәне, ҡыҙ егетте көтөп алманы – уҡыған ерендә кейәүгә сығып китте. Зарифы ҡайтҡас та ул хаҡта бер ымын да сығарманы. Шуға ла Гөләйфә был мөнәсәбәтте балалыҡ тойғолары булғандыр ҙа үткәндер, тигәйне. Баҡтиһәң, улай ғына булмаған. Хатта икеһе ике яҡта тиҫтә йылдар ғаиләле булып ятҡанда ла һыуынмағандар. Әле килеп күрешһәләр гөлтләп ҡабынды ла киттеләр микән?

– “Яратам” тей ҙә инде... – килененең әллә өмөтһөҙ күндәм төҫөнән, әллә шул хәбәренән көйөп китте Гөләйфә:
– Ней бысағымдан? Ярата, имеш!.. Уйнаш был! Настаяшный уйнаш! Анау талдыҡтан һуйыл алып һыртын һыҙыра торғаны ғына бар!
– Нимә тип атаһағыҙ ҙа... Һеҙ ҡыҫылһағыҙ ишшеу хужы ғына буласаҡ. Өндәшмәгеҙ.
Артабан һүҙ таба алмай, килененә текәлеп, ҡыҙыуынан тыһылдап тын алып ултыра ҡарсыҡ. “Йә, ҡалайтырға быларҙы? Бы һәттем мәүеш булмаҫ! Һуң, һыйыр ҙа тулай ҙа һаң бер килеп...”
– Әпкитеп барыр бит? Әҙер иреңде тоттороп ебәрәһеңме? – Гөләйфә хәҙер өгөткә күсә.
Зарема быныһына ла ҡулдарын ғына йәйә:
– Ҡалайтайым?..
– Юхалаңҡырайыҡмы әллә? Эргәңә ятмаймы һуң сәпсимдә? Беләгенә башыңды һалғанда нимә һөйләшәгеҙ? Нимә тей һуң ир буғаның шул түшәктә?
– Әллә... Инде аяғын йыуып һыуын эсәйемме? Булмай - булмағас...
– Шан һуң?.. Ташлап китеп ҡарайыңмы шул аҙғынды? Гурытҡа барып берәй айға квартир табып? Аҡсаһын, мына, үҙем бирәм. Артын һәрмәп ҡарар әле ул ир, мал-тыуары, ҡош-ҡорто, баҡса-маҡсаһы бер үҙенә тороп ҡалһа. Әпсәһенә сабып килер ҙә, мин – ызнайт-низнаю, ҡәҙерен белер инең тейерем, ә? – был шәп идеяһынан ҡарсыҡ сыҙамай ҡуҙғалып китеп, килене утап ултырған түтәлде бер ҡат әйләнеп сыға.
Зарема ла аҙыраҡ эшенән туҡтап тора. Уйға бата. Әммә был фекергә ҡаршы килә:
– Юҡ, ҡәйнәм, улайтып йөрөмәйем инде. Китер булһа – үҙе китер. Күтәреп һуғыр көсөм юҡ. Мин уны яратам...
– Ай, әттә генәһе... Ул ниндәй управы булмаған яратыу ул һеҙҙә? Береһе “яратам” тип уйнаш итеп йөрөй, икенсеһе “яратам” тип күҙ йомоп ултыра?
– Шундай инде... белмәйем...
Килене ҡаршыһына тубыҡланып аҙыраҡ ҡый уташҡас, уның инде башҡаса һүҙ ялғамаҫын аңлаған Гөләйфә, ҡайтырға йыйынып, барып бактағы йылы һыуға ҡулын сайҙы.
– Ҡайтһа әйтерең: килеп арт ҡапҡаны йүнәтһен. Кисә анау ала һыйыр ҡасып йөрөп, бөтөн әҡрәбәһен эйәртеп ҡайтҡан. Ҡапҡаны ҡайырып һалып китте мәлғүндәр. Эшләп ҡуймаһа, төнгә мал сығып китәр, тиген.
– Ярай, — тип кенә ҡалды килене.

Һырттағы еңел ҡапҡа ул хәтлем ҡайырылып та төшмәгән ине былай. Аҙыраҡ ҡыйшайа биргән генә. Шарнир урынына ҡуйылған киң ҡайыштарҙың өҫкөһө йыртылып киткән. Был хатаны ла төҙәтте ҡарсыҡ, бәләкәй балта менән ҡайыштарҙың ҡалғандарын сабып өҙҙө лә, ҡапҡаһын аунатып һалып уҡ ҡуйҙы. Йәһәт кенә йүнәтеп киткәндәй булмаһын әле, тине. Унан үҙе шул ҡапҡа өҫтөнә ултырып, уйға батты.
Был йәй әллә ни бәлә килде бит. Баш етмәй, хәл итеп булмай торған бәлә. Ун йылдан ашыу тып-тыныс йәшәгән улы икенсе ҡатынға күҙ һалған булып, ауыл өҫтөндә тауыш-хәбәр сығарып, әсәһен-бисәһен рисуай итеп йөрөй. Башта имеш-мимештер тигәйне, тора-бара был эштең йәшерене уҙып, күршеһе әйтте:
– Гөләйфә апай, Зариф анау Сания менән ныҡ йөрөй тей ҙә һаң. Санияның артынан ире килгән икән, “Зарифты яратам” тип прәме әйтеп, ҡайтмай ҡалған тей.
Гөләйфә күҙҙәрен селт-селт йомғолап торҙо ла, ғүмер буйы аралашып йәшәгән, инде үҙенә эйәреп олоғайып барған күрше ҡатындың янынараҡ шылды:
– Шулай тейме? Ҡороғоро... йә, инде...
– Шулай тей шу... Ул Зарема килен нимә уйлап йөрөйҙөр, йә һин нимә уйлайыңдыр тейем? Симьяһын туҙҙырып китер бит.
– Ҡу-уй, алайтмаһын инде. Тә-әк... ул малайҙың ҡалайтып башын ҡайырып алырға икән? Әрләгәнгә генә ыҡмаҫ инде?
– Ыҡмаҫ! Ҡоро ҡарышыр ҙа китер. Был хәлдә икенсерәк рәт табыр кәрәк.
— Ир бәйеле аҙһа бәлә килер тип, нинәмәгә ауыҙҙыҡтан ысҡынды әле ул абышҡа? Бисәнән бисәнең артығы бар тей микән? Киленгә ней... һүҙ әйткеһеҙ ҙә һаң? – аптырауҙан күршеһенә төбәп һорап ҡуйҙы.
— Һүҙ әйтеү ҡайҙа? Мына тигән ҡатын! Донъяһы гөл һымаҡ, үҙе ипте, баллары ҡараулы. Ирен дан итеп йөрөтә. Ҡарауһыҙ иргә бисә эйәләмәй бит инде.
– Эйе шул...

Шул һөйләшеүҙән һуң тыныслығы ҡасты әсәнең. Уйланы уйланы ла, башта килене менән кәңәшләшеп ҡарарға булғайны, бына, бөгөн, аныһынан да рәт сыҡманы. “Яратам” тей бит” тип тик тора күҙҙәренә йәш алып.
– Ҡороғорҙо! Яраттырымын әле мин аны!
Балтаһын таптыҡҡа атып ебәреп өйгә ыңғайлағайны ғына, ал ҡапҡаны киң асып улы килеп инде. Ай, әттә, әл дә ҡоралын ташлап өлгөргән.
– Һаумы, әсәй!

Һеҙҙең тауыш барыһын да үҙгәртә ала! "Юлдаш"ты алға сығарайыҡ!

Дуҫтар "Юлдаш" радиоһы бөтә Рәсәй конкурсында ҡатнаша. Башҡортостанда йәшәүсе халыҡтарҙың матди булмаған мәҙәни мираҫ объекттарына арналған "Мираҫ" проекты "СМИротворец" конкурсында "Халыҡ һөйөүе" премияһына дәғүә итә.

Бының өсөн һеҙҙең ярҙам кәрәк, тауыш бирегеҙ:
https://concours.nazaccent.ru/internet-voting/miras-nasledie/

Бер IP адрестан тәүлегенә бер тапҡыр тауыш бирергә мөмкин.
Тауыш биреү 26 ғинуарҙа тамамлана.

Берҙәмлектә - көс!

🐎Башҡорт ни өсөн АТ ИТЕ тип әйтмәй?

🙈Ат ите тип әйтеү ныҡ тарала башланы, үкенес. КОНИНА, КОНЬ тигәнде туранан-тура тәржемә итәләр.
💥Башҡорттар ЙЫЛҠЫ ИТЕ ти.
Башҡорт бер ваҡытта ла үҙе егеп, менеп йөрөгән, яҡын дуҫы булған атын һуғымға һуймаған. Ул йылҡы өйөрөнән ҡулға эйәләштерелмәгән, хужалыҡта файҙаланылмаған йылҡы малын ғына һуғым иткән. Һәм ЙЫЛҠЫ ИТЕ тип атаған.
🌻Ә ат, бейә, айғыр, өйөр айғыры - улар хужалыҡта файҙаланыу өсөн ҡулға эйәләштерелгән йылҡы малы төрҙәре.
Мәрйәм Бураҡаева.

ФАЙҘАҺЫ НИМӘЛӘ?

Йылҡы ите – башҡорттарҙың иң яратҡан ризығы. Ҡымыҙы тураһында әйтеп тораһы ла түгел. Хатта медицина өлкәһендә лә башҡорт аттарының файҙалы булыуы билдәле. Уның һаулыҡ өсөн дә шифаһы ҙур. Быны врачтар ҙа, диетологтар ҙа раҫлай.
💥Йылҡы итендә бөтөнләй холестерин юҡ, йәғни майҙан бүленеп сыҡҡан фермент булмай.
🔸Тимәк, йылҡы ите ашаған кеше йөрәк-ҡан тамырҙары ауырыуҙарына бирешмәй.
🔸Ә ҡаҙылыҡҡа ҡушылған һуған һәм һарымһаҡ һалҡын тейеүҙән һаҡлай.
🔸Ул ғына ла түгел, аттар дарыу яһауҙа туранан-тура ҡатнаша. Бактериология институттарында донор аттарҙың ҡанынан
1️⃣гангрена – тәндең үлеүе, сереүе,
2️⃣столбняк – һеңерҙәр тартышыуы,
3️⃣дифтерия – балаларҙың тамаҡ сире,
4️⃣ботулизм – аҙыҡтан ағыуланыу кеүек ҡурҡыныс сирҙәргә ҡаршы дарыуҙар эшләнә.

🕌 Өфөлә реставрациянан һуң "Хәкимиә" мәсете асылды

Өфөнөң иң боронғо мәсеттәренең береһе ҡала үҙәгендә, «Арт-Квадрат» янында урынлашҡан. Йәмиғ мәсете 1908 йылда төҙөлгән.

2002 йылда, тарих һәм архитектура ҡомартҡыһы булған был бинала төҙөкләндереү эштәре башланғайны. Ниһайәт, оҙаҡҡа һуҙылған эштәр тамамланды. 🤲
Хәҙер "Хәкимиә" мәсетендә лә аҙан яңғырай. 🤲
Мәсеттең исеме ҡайҙан килә?⬇️
ӨФӨЛӘГЕ МӘСЕТТӘР.
🍁Тарихтан.
1️⃣Беренсе йәмиғ мәсете 1830 й. мөфтөй Ғ.Ғәбдрәхимовтың юллауы б‑са төҙөлә.
2️⃣Икенсе йәмиғ мәсете (ағастан) 19 б. 80‑се йй. С.Ш.Тәвкилев мөфтөй булған осорҙа мәхәллә кешеләре аҡсаһына Нижегородка биҫтәһенең Преображенский урамында (хәҙ. Леваневский) төҙөлә. 20 б. башына мәхәлләлә 876 кеше иҫәпләнә. Мәсет эргәһендә “Ғәлиә” мәҙрәсәһе асыла. Билдәле имам‑хатиптары: З.Ғәлекәев, З.Камалетдинов (1909—24). БашҮБК ҡарары м‑н 1931 й. ябыла. Бинаһы һаҡланмаған.
3️⃣Өсөнсө йәмиғ мәсете 1903 й. Нижегородка биҫтәһе мосолмандары аҡсаһына Воздвиженский урамында (хәҙ. Таҡта ярыу урамы) төҙөлә. Бинаһы таштан, 2 ҡатлы, манаралы. Мәхәлләлә 825 кеше иҫәпләнә (1924). Мәсет эргәһендә “Хәсәниә” мәҙрәсәһе эшләй. Имам‑хатиптары: Мөх.М.Хәсәнов, Камалетдинов (1924 й. алып). 1940 й. ябыла. Мәсет бинаһында Юғары спорт оҫталығы мәктәбе урынлашҡан.
4️⃣Дүртенсе йәмиғ мәсете 1908 й. Өфө сауҙагәре А.А.Хәкимов аҡсаһына төҙөлә.
5️⃣Бишенсе йәмиғ мәсете мосолмандарҙың һорауы б‑са 1909 й. мосолман зыяратында (ҡара: Мосолман зыяраты) һалына. Бинаһы ағастан, 2 ҡатлы, манаралы. Имам‑хатибы – Х.Вәлиев. 1960 й. мәсеттең өҫкө ҡаты яна, 1962 й. ябыла.
6️⃣Алтынсы йәмиғ мәсете 1918 й. Лагерь тауында (хәҙ. Проломный урамы, 23/1) төҙөлә. Бинаһы ағастан, 2 ҡатлы. Имам‑хатибы – Х.Әхтәмов. Мәсет 1934 й. ябыла. 60‑сы йй. бинаһы торлаҡ йортона яраҡлаштырып үҙгәртеп һалына.
7️⃣1923 й. мосолмандарға етенсе йәмиғ мәсетен һалырға рөхсәт ителә (бина төҙөлмәй ҡала). Имам‑хатибы – Н.Ишәев.

Ф.Абдулова әҙерләне.

😁Ҡунаҡ бәләһе.
(Көлгәнгә-көлкө).
Лукьян ауылы халҡы менән элек-электән күршеләр булып йәшәгәс,һәр кем туғанлашып,дуҫлашып та бөткән инде. Беҙҙең ауылға килһәләр-ҡунаҡ итеп,улар телендә һөйләшеп,белер-белмәҫ көйгә йырҙарын йырлап,беҙҙекеләр уларға барһа шул уҡ хәл ҡабатланыр ине.Ҡартәсәйемдең дә күрше ауылда бик яратҡан белеше булды. Сыуаш әбейе,бәләкәй генә, нигеҙе ергә батып,кескенә тәҙрәле,ауыл осондағы беренсе өйҙә йәшәй торғайны .Ә инде баҡсаһы ғәләмәт уңа торғайны, күҙҙе ҡыҙҙырып бешкән, помидорҙары ҡып-ҡыҙыл эре, ә ҡыярҙары һаман иҫемдә уҡлау оҙонлоғо булып һуҙылып ятты.Ҡартәсәйем,үҙе оло булғанғамы,дүрт,биш йәшлек баланы,йәнәһе ,ҙур иптәш итеп шунда,өс саҡрым араны йәйәүләтеп,етәкләп алып барып ҡайта .Үҙе менән "башҡорт күстәнәсе"тип,төйөнсөгөн дә беләгенә аҫып барырға онотманы .Ә теге белеш инәбеҙ,беҙ килһәк,барлы юҡлы тешһеҙ ауыҙын ҙур асып йырып,ҡолас йәйеп ҡаршы алды.Һәр ваҡыт өҫтөндә аҡ алъяпҡыс,оҙон ҡара итәкле күлдәк,башында ла шулай уҡ яулыҡ булыр ине.Былар инде аҙна һайын күрешеп торһалар ҙа,йылдар буйы һағынышҡан туғандар кеүек,супырҙығы килеп һүҙҙәре бөтмәй,алъяпҡыслы инәм өҫтәлгә сәй ҡуйғандан һуң,өй эсенең яртыһын алып ултырған оло ғына мейес башына менеп төшөр булды."Әйҙә былар һөйләшкәнсе",тип,мин урам аша торған,үҙем кеүек тиҫтер балалар Клавалар менән көн оҙоно сыр-сыу килеп уйнай инем.Беҙ ни,балалар,йүгерешеп арығандан һуң (бәләкәй аҙымдар менән өс саҡрым юл үт),тамаҡ туйһа, әҙерәк серем итеп алыу яғын ҡарайбыҙ.Мин дә шул күршеләрҙең бала-сағалары ыңғайына,эңер төшмәҫ үк,йоҡлап ҡалғанмын.Ҡартәсәйем,белеш әбейе менән ҡунаҡ булып(әҙерәк ҡыҙмаса ла булғандыр инде ),күршеләргә инеп,миңә оҡшап торған һары сәсле сыуаш ҡыҙын етәкләп ҡайтырға сыҡҡан."Әйҙә балам,йәһәтерәк атлайыҡ,ҡараңғы төшмәҫ борон,әсәйеңдәр юғалтып бөткәндәрҙер юғиһә"-тип һөйләнә,һөйләнә ҡыҙҙың ҡулын ысҡындырмай атлай икән.Бахыр бала,йоҡоһонан уянып та бөтмәгән көйө,әбей ыңғайна атлай биргән.Ярты юлды үтеп,ауылға аҙ ғына ҡалғас,ҡаршыларына ат арбаһында беҙҙең ауылдан таныш ағай осраған да."Аһ-аһ Саҙиҡа инәй,шул знакумдың ҡыҙын нишләп етәкләп алғанһың ул?"-тип ғәжәпләнеп һорағас ҡына,иңкәйеп,баяғы балаға ҡараһа,алдында һап-һары сәсле, зәңгәр күҙле сыуаш ҡыҙы икәнен күргәс;"Әстәғәфирулла,юҡ мин үҙемдең ҡыҙымды етәкләгән инем,улайһа анау "Үлекләр"кисеүен сыҡҡанда баламды ен алыштырған !"-тип.Ҡартәсәйем ҡыҙҙы өйрөлтөп төкөрөнә-төкөрөнә өшкөрөү доғаһын уҡый башлаған.Шул ыңғай аптырап ҡалған бала ла ҡысҡырып илап ебәрмәһенме!Теге ағай менән сыуаш ҡыҙын ултыртып,кире киткәндәр былар.Барһалар,буй урындыҡтың бер яҡ мөйөшөндә генә мин йомарланып йоҡлап ятам икән.Бына һиңә мә,ҡунаҡ булам тип,кеше балаһын етәкләп ҡайт инде.

( Автор: Зифа Ишмырҙина )

При катании на коньках необходимо соблюдать правила безопасности

Зимние каникулы заканчиваются. Но время для хороших книг есть всегда. И здесь нашему Башкирскому издательству «Китап» имени Зайнаб Биишевой есть что предложить жителям республики.

Краткие итоги за 2025 год ⤵️

✅ Много произведений классиков и современников. Это и сказки Александра Пушкина на русском и башкирском, стихи и поэмы «Для народа» Шайхзады Бабича – тоже на двух языках, «Семейная хроника» Сергея Аксакова, роман-эпопея Тансулпан Гариповой «Буренушка» на русском языке, «Таинственная тайга» Камиля Зиганшина – впервые на башкирском.

✅ Для тех, кто интересуется культурой и традициями родного края, – «Башкирские народные традиции» Розалии Султангареевой, сборники «Башкирские народные сказки и легенды», «Башкирское народное песенное искусство» и другие.

✅ Особое внимание – произведениям о наших защитниках и их подвигах. Так, в прошлом году в издательстве вышли книги «Башкортостан. Герои специальной военной операции», «Дорогами героев», «Музы не молчат. Башкортостан».

И это только малая часть.

Книги – наши лучшие друзья и учителя. Читайте сами и прививайте любовь к чтению своим детям.

Журналыбыҙҙың МАХ каналына https://max.ru/vatandash_journal
ҡушылығыҙ, дуҫтар!
Әлеге ҡушымта аралашыу өсөн бик уңайлы. Интернет яй булғанда ла хеҙмәтләндереүҙе туҡтатмай.

Вы можете попасть в сети злоумышленников

п. Хатта: «Мужлан», – тип тумалаҡ яурынын һикертеп ҡуйҙы. Шулай ҙа купеға инергә ашыҡманы, Ильястың кире сығырын көтөңкөрәне. Аталарынан алда шау-гөр килгән малайҙар күренгәс ене ҡупты.

– Етенселә Өфөгә экскурсияға барғанды иҫләйһеңме? – тине Ильяс. – Рим Ғәлиевич беҙгә, егерме бишебеҙгә, нисек күҙ-ҡолаҡ булып өлгөрҙө икән? Быларҙың икәүһе менән баш ҡалмай. – Ул ҡәнәғәт төҫ менән малайҙарының сәсен туҙыратты.

Өфө вокзалында хушлаштылар.

– Киләһе осрашҡанда ла ошолай матур итеп күрергә яҙһын һине, Марина, – тине Ильяс, үҙе ниңәлер көлөп ҡуйҙы. – Тик Вәғизде улай ҡартайтма. – Ҡаты итеп Вәғиздең ҡулын ҡыҫты. – Ә һин, дуҫ, бирешмә. – Унан Фәниәгә боролдо. – Киттекме, кәләш!– Йомшаҡ ҡына итеп яурынынан ҡосаҡланы.– Их, был ауырлы ҡатындарҙың баштарын ҡайҡайтып ғорур баҫып йөрөүҙәре!

ГӨЛСИРӘ ҒИЗЗӘТУЛЛИНА-ҒАЙСАРОВА

тиклем матурлағанын абайлағас, һоҡланып.

Ильяс тертләп уйҙарынан арынды: малайҙар ҡайҙа, ниңә шымып ҡалдылар? Ихтыярһыҙҙан, мөкиббән китеп үҙ хәбәрен һөйләгән Мәғдәниәне бүлдерҙе, һорауын ҡабатланы.

– Бер ҡарт эйәртеп үҙенең купеһына алып инеп китте, – тине ҡатын, Ильястың улдары тип өҙгөләнеүенән матур кәйефе боҙоло

– Сепрәк һин. Көсһөҙ, ихтыярһыҙ бәндә. Бөтөнләй ғорурлығың юҡ. Әгәр ҙә аҙ ғына ғорурлығың булһа, әллә ҡасан сығып киткән булыр инең. – Ап-аҡ түшәккә бысраҡ аяҡтарын һалып ҡырын ята ла Ильяс, һалҡын ҡараштарын ҡатынына төбәп, кис һайын ошондай аяуһыҙ һүҙҙәрен бәрә генә. Фәниәнең ғазапланыуы уға аңлайышһыҙ рәхәтлек бирә.

– Һин кешеме ни? Кеше ғорур булырға тейеш. Бына Мәғдәниә ғорур, исмаһам. Ҡалай ярата ине ул мине, ә ғорурлығын аша атлап сыҡманы, мин дә... – тип ҡабатлай.

«Һеҙҙең ғорурлығыҙҙан кемгә файҙа, кемгә бәхет, – тип уйлай Фәниә күҙ йәштәрен йотоп. Ире менән үҙ алдына ғына әрепләшеп иҙән йыуа, өй йыйыштыра, тегә, бешеренә... – Ғорурлыҡ түгел был, тәкәбберлек. Һеҙ үҙегеҙҙән башҡаны ярата белмәйһегеҙ. Ә мин һеҙҙән көслөрәк, сөнки мин һеҙҙе ғәфү итә алам. Барыбер бәхетле буласаҡмын, һине лә бәхетле итәсәкмен. Күреп торорһоң! » – тип илай-илай һөйләнә ул эсенән генә.

Бына шундай ауырлыҡтар менән ҡорған донъяһының ныҡлығы һынала ине бөгөн.

«Ә Мәғдәниә, ысынлап та, табыныр өсөн генә яратылған. – Шулай тип танымай булмай ҡарап-ҡарап ултырғас.

Ә Ильяс, ни тиклем генә үҙ-үҙен йүгәнләргә тырышмаһын, тойғоларына бирелеп бөтөнләй донъяһын онотто. «Йылдар һиңә бөтөнләй ҡағылмаған», – тип, ҡат-ҡат ҡабатлап, эргәһендә баҫып торған ҡәҙерле кешеһенең тауышын, көлөүенең моңон тыңлап кинәнде. Бығаса кисергәндәрен, мәшәҡәт-хәсрәттәрен, хатта шатлыҡтарын, яурынынан һелкеп ташлап, яңынан элекке булмышына ҡайтҡандай тойҙо. Күҙҙәр ҡамашырлыҡ, йөрәк сәнсешерлек был сибәрлек!

Ильястың иләҫләнеүен, үҙенә мөкиббән китеүен тойған ҡатын тағы ла ҡанатланыбыраҡ, рухланыбыраҡ китте. Йәмһеҙ генә бисә менән тормоштоң барлыҡ матурлығынан төңөлөп әрәм булып йәшәүен төшөндөрөргә ашыҡты. Аҙна араһында ыһ та итмәй Ригаларға барып әйләнеүен дә, Себерҙәге аҡсаның «оҙон»лоғон да, сираттарҙа тороп затлы әйберҙәр алыуын да һөйләп-һөйләп ялҡыта башлағас, ауыҙының ҡыбырлауына ғына ара-тирә баш ҡағып, һүҙенән түгел, ҡыланышынан йәм табып тора башланы. Үткәндәре тынғылыҡ бирмәй тағы ябырылды.

...Шул саҡ Мәғдәниәнең артынан йүгермәгәненә нисәмә тапҡырҙар үкенде ул. Тик эш үткәс, үрһәләнеүҙән ни файҙа. Уның үҙ ғаиләһе, Мәғдәниәнең үҙенеке. Шулай ҙа хыялланды, бергә булырға хыялланды. Тик нисек кенә булмаһын, ул кистәге донъяның бөтөнлөгөн бер нисек тә ҡайтарып булмай. Йәр булһа, дуҫ юҡ, дуҫ булһа... Дөрөҫөрәге йәр ҙә юҡ, дуҫ та юҡ, йәм дә юҡ.

...Бер ҡараңғы көҙгө көндә һыуланып, йонсоп эштән ҡайтып инде. Шатлыҡһыҙ, шыҡһыҙ. Әйтерһең дә, йөрәгендә таш. Ул был тойғоға, әрнеүгә күнгәйне, тик барыбер һыҡрай, һыҡрай. Ә күңелдә эңер.

Ҡатыны өйҙә юҡ ине. Еүеш кейемдәрен дә сисмәй бүлмә ишеге янына уҙҙы. Диванда мендәргә һөйәлеп ултырған сабый, күҙҙәрен емелдәтеп көлөп, уға табан талпынды. Уның балҡыу ҡарашында, ике генә бөртөк тешен күрһәтеп йылмайыуында, туҡтауһыҙ йыбырлап торған яланғас тәпәйҙәрендә иҫерткес йәшәү дәрте кинәнә. Ҡапыл Ильясҡа тормош ошо сабый сүрәтенә инеп үҙенең бөтә гүзәллегендә балҡып торған кеүек тойолдо. Сабыйға ҡарап уның шатлығына иҫермәү, уның менән бергә ҡыуанмау мөмкин түгел ине. Йөҙө көләсләнеп, эсе йылынып киткән Ильяс улына эйелде. Ә бала, ояһынан осоп сығырға ашҡынған ҡош кеүек, тағы ла нығыраҡ талпынды, гөрөлдәп, кинәнеп атаһының муйынынан ҡосаҡланы. Наҙҙың эҫе тулҡыны баштан-аяҡ ялмап алған Ильяс улын аяуһыҙ ҡыҫып ҡосаҡланы. Уның нәфис, тығыҙ тәненә битен йәшерҙе, һуштан яҙып хуш еҫен һуланы. Баш китерлек ләззәт аша тыуҙы унда атайлыҡ тойғоһо. Ошо көндән башлап ҡайҙа ғына бармаһын, улын һағынып өйөнә ашҡынды. Барлыҡ хәсрәттәре сигенде. «Бына кемдең йылмайыуы өсөн ярты батшалыҡты бирергә була», – тип һөйөп кинәнде. «Ни өсөн атаның балаһына булған һөйөүе хаҡында бер нәмә лә яҙылмаған, – тип аптырап уйланы. – Быуаттар буйы ир менән ҡатындың мөхәббәтен данлағандар, ә атаның улын яратыуы хаҡында ләм-мим. Был тойғо таңғы ысыҡ кеүек сафландырғыс булғанға бәндә балаһының уны данларға теле зәғифтер бәлки?!» «Ә һин ошо бәхетте бығаса ла белдеңме, кисерҙеңме?» – тип ҡатынына һынап ҡараны. Тәүҙә сәйер көнләшеү менән, унан әсәлек Фәниәне шул

– Миңә тынғылыҡ бөттө, – тип шаяртып юрый ауыр һуланы Ильяс. Уның балҡып киткән ҡиәфәтенә ҡарап, Вәғиз тағы улын иҫенә төшөрҙө, эсе янып китте.

Бер ҙур станцияла Ильяс улдары менән перронға сыҡты, Мәғдәниә лә: «Бигерәк бөркөү», – тип улар артынан ҡуҙғалды.

Башы ауыртыуға һылтанып өҫкө һәндерәгә менеп ятҡан Вәғиз йоҡлағанға һалышты, үҙе йәшереп кенә уйға сумып тәҙрәнән ҡарап ултырған Фәниәне күҙәтте.

Ғәжәп һөйкөмлө ине бөгөн был ҡатын. Ундағы сәскәгә хуш еҫ, емешкә тат кеүек ҡатын-ҡыҙға ла мотлаҡ кәрәк булған аңлатып биргеһеҙ мөләйемлекте кисә абайламаған икән Вәғиз. Бына ул ҡулдарын ҡаушырып күкрәгенә ҡуйған да, башын тәҙрә яңағына терәп, тышҡа төбәлгән. Вәғиз ҡапыл уны әсәһенә оҡшатты. Шундай уҡ яғымлы аҡыл, кеше хәтерен һаҡларға тырышыу. Ҡатынының ҡәҙерен беләме икән Ильяс? Юҡтыр. Тоғролоҡто баһалар өсөн Вәғиз кисергән әрнеүҙәрҙе баштан үткәрергә, йәнең теләгәндән биҙергә кәрәктер.

– Бигерәк ныҡ үҙгәргәнһең, Вәғиз. – Фәниәнең күтәрелеп ҡарамай ғына уйсан тауыш менән шулай өндәшеүе ҡаушатты ирҙе. Бер аҙ өндәшмәй торғас, Вәғиздең һүҙһеҙ һорауын аңлап, ҡатын тағы дауам итте. – Тураһын ярып әйткәнгә үпкәләмә. Бер юлы шылғаҡ та, сәнскеле лә кеүек булып киткәнһең.

– Нисәмә йыл буйы йыртҡыс менән бер ситлектә йәшәп ҡараһаң ине һин, белер инең. – Вәғиз ғәҙәтенсә уҫал шаярыу менән сикләнмәксе булғайны, Фәниәнең тауышындағы йылылыҡ, хатта борсолоу ихтыярһыҙҙан телен систе. – Үҙгәрмәнем мин, ә үҙемде үҙем ҡайҙалыр юғалтып киттем, ахыры, – тип әйтеп һалды.

Был һүҙҙәргә ғәжәпләнмәне Фәниә. «Аңлайым», – тигәндәй баш ҡағып ҡына ҡуйҙы. Хәйер, ҡайҙалыр юғалттым, ахыры, – тип мутлашты Вәғиз. Ҡайҙа икәнен белә ул.

Мәғдәниә менән урам аша ғына йәшәнеләр. Шуға күрә Вәғиз үҙен иҫлай башлағандан күҙ алдында ине был ҡыҙ. Гелән бергә уйнанылар, еләккә йөрөнөләр, муйылға барһалар, малай әйештерер, ҡыҙ тирер ине. Мәктәптә лә бишенсе класҡа тиклем бер партала ултырҙылар. Бер туғандар кеүек булып бөткәнгә. үҫмер ҡорона ингәс, үҙенең тойғолары һөйөү' икәнен аңламайыраҡ ҡалды Вәғиз. Хатта дуҫы Ильястың ғишыҡ хаттарын Мәғдәниәгә ташығанда ла үҙенең ни өсөн шулай эсе бошоуын төшөнөп етмәгәйне. Аңлап алғас иһә, кешеләрҙән генә түгел, үҙенән дә йәшерҙе. Ә теге кистән һуң: «Ғорурлығын аша атлап сыға алмағас, Ильяс Мәғдәниәне мин яратҡан ҡәҙәр яратмай, тимәк, бәхетле итә алмаҫ», – тип уйланы. Мәғдәниә хаҡына дуҫлыҡтан да, үҙенән дә ваз кискәйне. Тик тормош килеп сыҡманы. Ҡатынының кешене һәр саҡ кәмһетергә, һытырға әҙер тороуы, көндәлек талаш, рәнйеш икһеҙ-сикһеҙ тойолған һөйөүен ҡоротто. Ысын кисерештәрен йәшерергә, бөтә нәмәгә мыҫҡыллы йылмайыу аша ҡарарға күнектерҙе үҙен Вәғиз. Фәниә әйтмешләй, шылғаҡ та, сәнскеле лә булып китте. Тормошонан ни тиклем екһенеүен әле яңы аңланы шикелле Вәғиз.

– Һин шул тиклем сабырһың, киң күңеллеһең, әйтерһең дә бәхеттең серен беләһең... – шаярыу ҡатыш әйтмәксе ине ул был һүҙҙәрен, тик тауышы шул тиклем ялбарып сыҡты, хатта ҡыҙғаныуҙан Фәниәнең тәндәре сымбырҙап китте.

– Бәхет сере, тиһең инде, – тип ҡабатланы ул уйсан ғына. – Бәхет сере.

***

«Һин бик ҡыуанма. Мин һине яратмайым. Мәғдәниәнең Вәғизгә кейәүгә сығыуына асыу итеп кенә өйләнәм». Туйҙың иң ҡыҙған мәлендә Ильяс Фәниәнең ҡолағына эйелеп шулай тип бышылданы. Унан, бер ни ҙә булмағандай боролоп, эргәһендәгеләр менән көлөшөп һөйләшә башланы. Ҡырау ҡурған гөл кеүек һығылып төшкән кәләш керпектәренә ҡунған йәштәрен нисек йәшерергә белмәй, башын түбән эйҙе. «Таптың әйтер ваҡыт, – тип өнһөҙ һыҡтаны ул. – Аҙ ғына сабыр итһәңсе». Тороп сығып китергәме? Баш тартырға әлегә һуң түгел! Юҡ, нисек кенә булмаһын, Ильясһыҙ йәшәгеһе килмәй ине ҡыҙҙың. Шуға күрә: «Уның ҡарауы мин һине яратам. Икебеҙгә лә етерлек, хатта артып ҡалырлыҡ яратам», – тип уйлап, үҙ-үҙен тынысландырҙы.

Аҙаҡтан да рәнйеһә лә, үпкәләһә лә, хәсрәтләнһә лә доға кеүек, тылсым кеүек ошо һүҙҙәрҙе ҡабатланы йәш ҡатын.

Ә Ильяс, бөтә донъянан үсен алырға теләгәндәй, ҡатынына ябырылды, аҙым һайын Мәғдәниә менән сағыштырып кәмһетергә тырышты.

– Әсәй, – тигән сағыу тауышы яңғыраны. Йәнләнеп киткән ата инергә тип ишек тотҡаһына тотонғайны, Мәғдәниәнең һүҙ башлауын ишетеп тағы туҡталды.

– Әсәй, тисе. Әллә башҡортса һөйләшә инде, хоҙайым.

– Эйе.

– Ә мин улыма башҡорт батырының исемен ҡушһам да, башҡортса өйрәтмәнем. Үҙемдең русса белмәй ыҙаланғаным да еткән.

– Минең кеүек русса ла, башҡортса ла һәйбәт белһә насармы ни, тип әйтеп ҡараным да, тыңламаның бит, – Вәғиздең тауышында мыҫҡыл ишетеп, Ильястың йәне көйөп китте. «Гел генә төрткөләшеп тора, ахырыһы, былар. Вәғиз дә инде, ир булып аҙыраҡ ҡатынына юл ҡуйһа ни булған?»

– Һин, хөрәсән, ҡыҫылма. Башҡортса һөйләшеп, кеше көлдөрөп йөрөмәҫ инде.

– Бына ни өсөн Марина булып киткәнһең икән дә. – Ильяс купеға көлөп килеп инде. – Юғиһә, мин баянан бирле, әллә яңылыш ишетәмме тип баш ватам.

– Шулай шул. – Мәғдәниә башын матур итеп һелкеп, маңлайына төшкән сәстәрен артҡа ташланы. Был таныш ишаранан эҫтәре өҙөлөп китте Ильястың. Хас та йәш ваҡыттағы кеүек. – Беҙҙең халыҡтың бер йүнле исеме бармы? Тапҡандар шунда: Әсҡәпъямал, Әптелбөкө, Мәғдәниә. Тел әйләнмәҫлек. Әһәмиәтһеҙерәк документтарҙы мин Марина Федоровна тип алам.

Ильяс менән Фәниә ҡысҡырып көлөп ебәреүҙән саҡ тыйылып, бер-береһенә ҡарашып алды. Шулай ҙа Ильяс сыҙаманы, башын артҡа ташлап, шарҡылдап, рәхәтләнеп көлдө.

– Фәтхелислам бабай үҙенең Федор булып киткәнен беләме һуң? – Унан Мәғдәниәнең ҡылтая башлауын абайлап:

– Ғәфү ит, Марина Федоровна, Өфөнән башҡа ергә артыҡ сығып йөрөмәгәс, мәҙәниәт самалы бит инде беҙҙә, – тигән булды, күҙҙәренең йәшен һөртөп.

– Балаларыбыҙ менән туған телебеҙҙә рәхәтләнеп һөйләшәйек, тинек шул, – Фәниә үҙҙәренең көлөүе өсөн ғәфү үтенгәндәй йомшаҡ ҡына итеп әйткәйне лә, был күндәмлек сәмсел Мәғдәниәнең зитына барып ҡаҙалды.

Үткәндәре уртаҡ ине был өсәүҙең. Кемде, нимәне генә иҫләмәһендәр, гел бергә: Ильяс, Вәғиз, Мәғдәниә. Шуға күрә һөйләшеүе ҡурҡыныс та, мауыҡтырғыс та, әйтерһең дә упҡын ситенән бормаланып илткән тар һуҡмаҡтан һөйгәнеңә атлайһың. Саҡ ҡына яҙа баҫтыңмы – упҡын, уйламай әйттеңме – ғазап. Шулай ҙа Вәғиз өҙөлөргә генә торған әңгәмәнең ебен ялғарға тырышты. Класташтарының әле уныһын, әле быныһын хәтергә алды.

– Фәнәүиҙе күргәйнем бит әле. Өйләнгән икән. Эй ҡәнәғәт инде, – тигән булды.

– Яңғыҙлыҡтан ялҡҡанға алғандыр, юғиһә. Уның да бисәһе йәмһеҙ. – Мәғдәниә мәғәнәле итеп тәүҙә Ильясҡа, унан Фәниәгә күҙ ташланы. – Ямаҡтың ямағы.

– Ҡәйнәм дә шулай ти ине шул, – тип уға ҡушылды Фәниә лә. – Ҡарар күҙгә йәмһеҙ генә кеүек тә, әллә ниндәй һөйкөмлө һөйәге бар, күңелде йәлеп итә лә ҡуя, тип аптырай ине.

Ильястың иләҫләнгән күңеле һүҙҙең айышына төшөнөргә ирек бирмәй, ә Вәғиз иһә Фәниәнең тапҡырлығына, үҙ баһаһын төшөрмәүенә эстән генә тантана итеп кинәнде.

Тағы шымдылар. Һәр кем үҙ уйына сумды. Ильястың күңеле Мәғдәниәгә, Мәғдәниәнең – Ильясҡа ынтылыуы барыһына ла күренеп тора. Бына сибәр ҡатын, стакандағы сәйен болғатып, ҙур ҡара күҙҙәрен болоҡһотоп, туп-тура Ильясҡа ҡараны. Икеһе генә ҡалғандай итеп (хәйер, ул үҙен ысынлап та шулай тоя ине, сөнки йөклө бисәне һис тә үҙе ҡасандыр үлеп яратҡан кешенең ҡатыны тип уйлағыһы килмәй, ә Вәғизде күптән кешегә һанамай):

– Ә ҡайһылай йүгерә инең һин минең арттан, – тип ҡуйҙы. Тауышында әсе үкенес, шул уҡ ваҡытта үҙенә саҡырыу яңғырап китте.

– Кем артынан ғына йүгерелмәй йәш саҡта, – тигән булды Ильяс, ҡатынына борсоулы ҡараш ташлап, әммә тулҡынланыуы тауышына сыҡты.

– Кеше көнләштереп ҡайһылай татыу йөрөй торғайныҡ беҙ...

– Эйе, һоҡланмаған кеше юҡ ине һеҙгә. Ниндәй пар килгәндәр, тип әйтәләр ине. Икегеҙ ҙә оҙон буйлы, һылыу. – Фәниә лә, хәтирәләргә бирелеп, моңһоу ғына шулай әйтеп ҡуйҙы.

Был уңалған яраларҙы ҡабатлап ярһытыуға бәрәбәр булған ғазаплы һөйләшеүгә нисек сик ҡуйырға белмәй аптыраған Ильяс өҫкө һәндерәнән оло улының башы һәленеүгә ҡыуанып китте.

Малайҙарҙың кисәге һүлпәнлегенең эҙе лә ҡалмағайны. Улар ысыҡ менән йыуынғандай сафланып килеп торҙолар ҙа үҙҙәренен сағыу тауыштары, ҡыҙыҡ һорауҙары, шаян хәбәрҙәре менән купены ғына түгел, бөтә вагонды тултырҙылар.

Уйын хәтәр шәп ине. Йәштәр ҙә күп, гармун, магнитофон. Һалдат кейемен сисеүенә әле аҙна ла тулмаған Ильяс үҙен һыуҙағы балыҡ, йәки, әсәһе әйтмешләй, «бәйҙән ысҡынған эт» шикелле тойоп кинәнеп йөрөй.

Тик, ниңәлер, Мәғдәниә генә оҙаҡлай. Ул да килһә, күңелдең бер китеге лә ҡалмаҫ, донъя түп-түңәрәк булыр кеүек.

Ильяс Фәниә эргәһенә барып ултырҙы. Ике класҡа түбәнерәк уҡыған был ҡыҙҙың үҙен мәктәптә саҡта уҡ оҡшатып йөрөүен һиҙә ине егет. Әле лә уның оялып ҡыҙарыныуы, ә күҙҙәренең балҡып китеүе ҡыҙыҡ тойолдо.

– Ҡалай ҙурайып киткәнһең, – тип шаяртҡан булды. Бейергә саҡырҙы. Ҡыҙ кәүҙәһен ғәжәп еңел йөрөтә, әйтерһең дә аяҡтары ергә теймәй. Үҙе лә бик оҫта бейегән Ильяс рәхәтләнеп өйөрөлдө генә. Тик бер мәл кемдеңдер аяҡ салыуына саҡ ҡоламай туҡтаһалар: дуҫы Вәғиз икән. Ул, ҡара әле, тигәндәй, ымланы. Тотош аҡтан кейенгән, сәсен килешле итеп ҡабартҡан Мәғдәниә, башын ғорур ҡайҡайтып, ишек яңағына һөйәлгән дә уларға төбәлгән. Һөйгән ҡыҙының сибәрлегенә хайран ҡалған Ильяс, Фәниәне әптән онотоп, сихырланғандай уға табан атланы. Мәғдәниә лә яй ғына урынынан ҡуҙғалды. Күтәрмәле туфлиҙары менән шыҡ-шыҡ баҫып егеткә табан йүнәлде.

Башын аҙ ғына ҡырын һалған, бер ҡулы – кеҫәһендә, ҡараштары – зәһәр... Бына ул Ильястың алдына килеп баҫты, һоҡланыулы ҡарап ниҙер әйтергә уҡталған егеттең күҙҙәренә текләп торҙо ла көтмәгәндә сикәһенә сабып ебәрҙе: бер, ике, өс... Унан ҡырт ҡына боролдо ла, янбаштарын матур бәүелдереп, шыҡылдата баҫып сығып та китте. Ә ғәрлектән, аптырауҙан шаңҡып ҡалған Ильяс ҡып-ҡыҙыл булып янып сыҡҡан сикәләрен ирекһеҙҙән услап тороп ҡалды.

– Нишләп тораһың, йүгер артынан, – эргәһенә килеп баҫҡан Вәғиздең тауышы шып-шым булып ҡалған залда яңғырап китте.

– Йүгермәйем.

– Алйот, тынысландыр, ғәфү үтен.

– Ғәйебемде күрмәйем.

– Атыу мин барам.

– Мәйелең.

Шул саҡ Мәғдәниәнең артынан йүгермәгәнгә, юҡ, атылмағанға, ғәфү үтенеү генә түгел, тубыҡланып инәлмәгәнгә күпме һүкте үҙен Ильяс аҙаҡтан. Әле лә был үкенес йөрәген семетеп-семетеп алғандай тойолдо.

...Икенсе көндө Ильяс шым ғына һөйләшеүгә уянып китте.

– Аталары Мәскәүҙе күрһәтергә күптән вәғәҙә биргәйне. Мине алып бармаҫҡа иткәйнеләр ҙә, инәлеп эйәрҙем. – Фәниә көлөп ҡуйҙы.– Ҡайҙа ғына барманылар, ниҙәр генә күрмәнеләр. Күпме тәьҫорат! Улар күҙлегенән ҡарап, күп нәмәгә Ильяс менән беҙ хайран ҡалдыҡ.

– Ә беҙҙең маршрут – ГУМ да ЦУМ, – быныһы Вәғиз тауышы. – Дә, беҙгә лә малайҙы алып барырға булған, – тине ул үкенес менән.

– Берәү генәме әле?

– Баламы? Берәү. Уныһын да ҡайҙа ҡуйырға белмәйбеҙ.

– Ниңә хәйерсе ишәйтергә? – Әһә, Мәғдәниә лә уянған икән. Ильястың биттәре янып китте.

– Шулай. Минең Марина: «Һигеҙ һыйыр аҫырағансы, һимеҙ һыйыр аҫыра», – тигән ҡарашта тора.

– Эшкә ашмаған бисә бала таба, – йәне көйөп һикереп торған Мәғдәниә Фәниәгә мәғәнәле ҡараш ташланы.

– Нишләп?! Минең әсәйҙең – һигеҙ, – тип ҡаршы төшөргә маташҡан ирен ҡырт киҫте: – Һинең әсәң дә шул инде.

– Ниңә, һеҙ ҙә алтау бит, – Вәғизе лә һаман һүҙен бирмәне. – Әллә һинең әсәң...

– Ә минең егеттәр, – Фәниә талаш сығыуынан ҡурҡып ашыға-ашыға һүҙгә ҡыҫылды, – минең егеттәр, ҡыҙ кәрәк тә ҡыҙ кәрәк, тип тәҡәтте ҡоротто.

– Әлбиттә, ҡыҙһыҙ булмай. – Ильяс та һәндерәһенән һикереп төштө. – Хәйерле иртә, – тип сәләмләне. – Юҡ, иптәштәр, ни генә тимәгеҙ, ә ҡыҙ кәрәк ул. – Ул ҡолас ташлап йоҡлап ятҡан малайҙарының өҫтәрен рәтләп япты. – Юғиһә, был юлбаҫарҙар ҡотто алып бөттө. Эштән ҡайтһам, ишекте асырға ҡурҡып торам. Йә сыр-сыу килеп ябырылалар, йә әсир итеп бығау һалалар, ул бокс, ул каратэ. Ә ҡыҙым булһа, – ул шаярып күҙҙәрен йомдо. – Ләззәт... Иркә генә итеп ҡосаҡлар, сәсемдән һыйпар ине. Ҡыҙһыҙ булмай.

Вәғиз менән Фәниә көлөп ебәрҙе, тик Мәғдәниә генә Ильястың әртисләнеүен оҡшатманы, иренен ҡымтыны.

Йыуынып килгәндән һуң Ильяс, купеға инергә баҙнат итә алмай, коридорҙа туҡтап ҡалды. Ул һаман да үҙен нисек тоторға белмәй йонсой ине. Шул саҡ эстә кесе улының:

«Һин бик ҡыуанма. Мин һине яратмайым. Мәғдәниәнең Вәғизгә кейәүгә сығыуына асыу итеп кенә өйләнәм». Туйҙың иң ҡыҙған мәлендә Ильяс Фәниәнең ҡолағына эйелеп шулай тип бышылданы. Унан, бер ни ҙә булмағандай боролоп, эргәһендәгеләр менән көлөшөп һөйләшә башланы. Ҡырау ҡурған гөл кеүек һығылып төшкән кәләш керпектәренә ҡунған йәштәрен нисек йәшерергә белмәй, башын түбән эйҙе. «Таптың әйтер ваҡыт, – тип өнһөҙ һыҡтаны ул. – Аҙ ғына сабыр итһәңсе». Тороп сығып китергәме? Баш тартырға әлегә һуң түгел! Юҡ, нисек кенә булмаһын, Ильясһыҙ йәшәгеһе килмәй ине ҡыҙҙың. Шуға күрә: «Уның ҡарауы мин һине яратам. Икебеҙгә лә етерлек, хатта артып ҡалырлыҡ яратам», – тип уйлап, үҙ-үҙен тынысландырҙы.
Купе ишеген аяғы менән гөрһөлдәтә этеп килеп ингән көйәҙ ханым эстә ултырған ауырлы ҡатынға һәм уның ике малайына селтәр эшләпәһе аҫтынан көйҙөргөс ҡараш ташланы ла текә баҫып төпкә уҙҙы. Ҡулындағы матур сумкаһын һәндерәнең уң яҡтағыһына ҡуйҙы, өҫтәгеһенә шапылдата һуҡты.

– Был урындар – беҙҙеке. Малай, әсәйең яғына күс.

Бығаса уға иғтибар итмәй, йонсоған төҫ менән тышҡа текләгән ҡатын, ғәжәпләнеп, боролоп ҡараны:

– Нисек инде? Аҫтағы урын беҙҙеке бит. Билетыбыҙ бар, – тип өндәште.

– Беҙҙеке лә бар, – тине ханым, тауышын күтәрергә самалап. – Малай, урынды бушат. – Ҡыйыуһыҙ ғына ҡалҡып, әсәһе эргәһенә ыңғайлаған балаға сумканы тотторҙо. – Әйбереңде ал.

– Туҡтағыҙ, туҡтағыҙ. Беҙ бында ғаиләбеҙ менән барабыҙ. Асыҡларға кәрәк.

– Белмәйем, белмәйем. – Ханымҡай ашыға-ашыға ике һәндерәгә лә әйберҙәрен урынлаштырҙы.– Мин биләнем инде. Үҙегеҙ асыҡлағыҙ.

Ул арала ауыр сумаҙан өҫтөрәгән ике ир купеның ярым асыҡ ишеге алдына килеп туктаны ла бер юлы:

– Һеҙгә бындамы? – тип бер-береһенә ҡалҡып ҡараны. Күҙҙәре осрашҡас та, сырамытышып, юғалып ҡалдылар.

Быны күреп ҡатындар ҙа бер-береһенә иғтибарлыраҡ күҙ һалды. Ҡапыл дүртеһенә лә уңайһыҙ, хатта хәүефле булып китте. Үҙҙәренең тойғоларын йәшерергә тырышып мәшәҡәтләнергә, мәж килеп әйберҙәрен урынлаштырырға тотонған булдылар.

Иң тәүҙә үҙен Ильяс ҡулға алды. Әйберҙәрҙе тыҡҡыслап, улдарын, ҡатынын ипләп ултыртҡандан һуң, турайып баҫты ла:

– Йә, һаумыһығыҙ әле, – тине. Күңелле итеп әйтте. Тутлы йөҙөнә хәүеф ҡунған ҡатыны Фәниәнең дә, ғәйепле кешеләй шымтайған сибәр ханым Мәғдәниәнең дә, ҡараштарын ҡайҙа йәшерергә белмәй аптыраған Вәғиздең дә ирендәренә йылмайыу ҡунды.

– Һаумыһығыҙ!

Тағы тындылар.

– Бер урынға ике билет һатылған буғай, Ильяс, нишләйбеҙ? Балаларҙы ҡайҙа һалабыҙ?

Һүҙҙе нисек дауам итергә белмәй торған Ильяс был мәшәҡәт килеп сығыуға шатланып китте. Арлы-бирле иткеләгәнсе эске ҡалтырауын баҫырға, тойғоларын яйға һалырға тырышты.

Ә тынысланырға өлгөргән Вәғиз, ҡатынының Ильясҡа төбәлгән яндырай ҡарашын күреп, көлөмһөрәп ҡуйҙы: «Әһә, минең йыртҡыс ҡорбанына тоҙаҡ ҡора ла башланы. Ә ҡорбан һуң, ҡаршы торорлоҡмо? – тип уйланы ул, Ильясҡа һынсыл ҡарап. – Һм. Янындағы һөйкөмһөҙ бисәһе менән йонсоу малайҙары һис тә ҡалҡан булырға оҡшамай. Эйе, шәптән түгел, шәптән түгел егеттең эштәре!»

Ул арала Мәғдәниәһе, өҫ-башын алмаштырып, буяуҙарын яңыртып, иҫерткес хушбуй еҫе аңҡытып, купеға ҡабат килеп инде.

«Үәт, бына хәҙер минең ҡатын тулы хәрби әҙерлектә».

Вәғиз шулай уйлап, Мәғдәниә йәтешләп ултырып, башҡалар урын йәйеп тә өлгөрмәне, вагондағы утты һүрәнәйттеләр. Көн оҙоно Мәскәү буйлап сабып арманһыҙ булған юлаусылар йоҡларға әҙерләнде.

«Йәтеш булды, – тип эстән генә яһилланды Вәғиз. – Тоҙаҡтарының бөгөнгә кәрәге булманы».

«Их, Мәғдәниә, Мәғдәниә! Һаман да элекке кеүек үк күҙ ҡамаштырырлыҡ матурһың икән!» Ильясты иһә йоҡо алырлыҡ түгел ине. Күпме хыялланды ул был осрашыу хаҡында, әйтер һүҙҙәрен тел осонда йөрөттө. Әле килеп уйҙарынан башы ҡайнай, зиһене тарҡала, йөрәге ярһый. Үҙе йөклө ҡатынына ҡарарға ла ҡыймай. Бындай хәлендә уны кем менәндер сағыштырыу эт ботонан да ҡырын, әлбиттә. Ә шулай ҙа, шулай ҙа...

Уйҙары Ильясты бынан һигеҙ йыл элек булған яҙғы кискә алып китте.

Каждый год из- за фейерверков сгорают десятки квартир и частных домов

Намаҙ һайын Хоҙайҙан ошо доғалы, иманлы, намаҙлы тормоштан мине айырмауын теләйем, һорайым, иншалла, шулай буласаҡ та! Әсәйем дә бит беҙгә шундай изге теләктәр теләгән, Аллаға шөкөр, биш балаһының бөтәһе лә белемле, намаҙ уҡый белә, иманлы тормошта йәшәй, ошонан да ҙур бәхет бармы икән әсә кешегә!

Был ваҡиғанан һуң бер хәҡиҡәтте аңланым: беҙҙең эргәлә фәрештәләре, шайтандары, иблестәре булған параллель донъя бар. Беҙ уларҙы күрмәһәк тә, улар беҙҙе белә, күрә, киҫәтә, ҡоторта... Һәм беҙ был донъяға һынау тотоу өсөн генә килгәнбеҙ - теге донъяла ожмахҡамы-тамуҡҡамы эләгеүебеҙ бөгөнгө эштәребеҙҙән, ғимәлдәребеҙҙән, ғибәҙәттәребеҙҙән тора! Тик Хоҙайҙың ҡеүәте менән, изге доға-аяттар аша был донъяның матурлығын, мәғәнәһен күрә лә, тоя ла алабыҙ, шуға ла тик Хоҙайға һыйынырға, табынырға тейешбеҙ, иншалла, шулай булһын!

Әйткәндәй, минең кинәт намаҙға баҫыуым бик күптәр өсөн көтөлмәгән ваҡиға булды, кемдер аптыраны, кемдер аңламаны, кемдер сәйерһенеп ҡараны, ә миңә уларҙың фекере барыбер ине, тик Хоҙай ғына сәйерһенмәһен, ситкә типмәһен тип теләнем, теләйәсәкмен дә.

ӘЙТКӘНДӘЙ...
Ошо ваҡиғанан һуң күпмелер ваҡыт үткәс, мәрхүм атайым төшөмә инде. Бик ашығып: "Һин яҙып ҡуй, ике донъя бар тип яҙып ҡуй!" - тине. Бына, атайымдың һүҙен үтәнем, ике донъя бар, тип яҙып ҡуйҙым..."

тигән шатлыҡлы тауыштары ҡушылды.

Күҙ йомолһа, ауыҙ асыла, эстән бер нәмәне һура башлаған кеүек тойола. Инде күҙ йомолдо, тигәйнем, бәләкәй ҡыҙым ныҡ итеп сәсемдән тартты, күҙемде асып ҡараһам, бер нимә булмағандай, ул эргәмдә иҙрәп йоҡлап ята. Тауыштар тағы дауам итте: "Ярай, үлгән тип кешеләр килер, былай өйө, түшәге таҙа ғына, оят булмаҫ!" "Эх, йыуынып, тәһәрәт алып ятһа ярай ине, йән сыҡҡанда ғәүрәттәр ҙә сыға, бысранаһың" тигән тауыштан һуң тороп, йыуынып ятырға булдым.

Ни ғәләмәт, мин атлап йөрөмәйем, аяғым иҙәнгә теймәй, бына-бына осоп китермен кеүек. Аптырап, иҙәнгә ҡаты итеп баҫып ҡарайым, иҙәнде тоймайым. Шулай ҙа йыуынып, таҙарынып яттым, сәғәт таңғы 5 етеп килә ине. Төнө буйы йоҡламаған кеүекмен, хәлем дә ныҡ бөткәйне, арығайным, ике сәғәт йәнемде тартҡысланылар, йолҡҡосланылар. Ни булһа ла булыр, тип ята бирҙем. Шунда миңә ап-асыҡ үҙемдең ике йөҙөмдө күрһәттеләр: береһе - матур кейемдә, оҙон йәшел күлдәктә, мәсеткә китеп барам, икенсеһе - эсеп, йөҙөм күгәреп бөткәйне. "Мин дә үлдем, буғай", тигән уйҙар менән теге донъяға китергә ризалаштым. "Тере ҡалһам, намаҙ уҡыр инем!" тинем дә күҙемде йомдом...

Иртән уянғас, тере ҡалыуыма оҙаҡ ышанманым. Тәндең, йәндең ныҡ итеп әрнеп һыҙлауына ҡарамай, тороп, ваҡ-төйәк мәшәҡәттәр менән булыша башланым. Төнгө мәхшәр күҙ алдында тик тора, бөтә деталдәренә тиклем иҫләйем. Шулай шаңҡып бер көн йөрөнөм, шунан йома көндө ҡыҙым менән мәсеткә киттек. Йома намаҙына тиклем арыу ғына ваҡыт булһа ла, халыҡ күп ине, кемдер ҡорбан салдырған, бай табын ҡорғайнылар. Шунда миңә "Бына Хоҙай һинең мәсеткә килеүеңә ҡалай ҡыуана, бай табын-өҫтәлдәр менән ҡаршы ала" тигән һүҙҙәр ишетелгәндәй булды.

Кешеләр килә торҙо, мәсет намаҙҙарын уҡый торҙо. Ә минең күҙҙәрҙән туҡтатып та, тыйып та булмаған күҙ йәштәре аҡты ла аҡты... Намаҙ уҡыған апай-инәйҙәр шул тиклем һөйкөмлө, сибәр, мөләйем ине. Улар миңә шундай бәхетле, таҙа, саф күңелле булып күренде. Улар янында үҙемде ҡарт, йәмһеҙ, килбәтһеҙ, наҙан итеп тойҙом. Шуға ла мин уларҙан көнләшеп илай инем. Кәйеф-сафа ҡорған табындарҙа үҙемде күтәренке кәйефле итеп түгел, яланғас йөрөгән кеүек күрҙем, миңә ошондай табындарҙа ултырған сағым өсөн шул тиклем оят булды, әйтерһең дә, ике бала алдында еңелсә иҫерек түгел, ә шәрә яланғас йөрөгәндәй булдым. Иҫ киткес оят ине: балаларым, ирем, әсәйем, туғандарым алдында! Ә әсәйем бит иманлы кеше, хаж ҡылған, биш намаҙын ҡалдырмай, оло йәштә булыуына ҡарамаҫтан, ураҙа тота (Һуңынан: "Балаларым намаҙ уҡыһын тип гел теләнем, иншалла, өс балам намаҙға баҫты!"- тип әйтте ул.)

Ошолай шаңҡып ҡайттым мин мәсеттән. Ике көндән һуң аяҡтарым үҙенән-үҙе ауылға атланы, әсәйем янына, намаҙ уҡырға өйрәнергә. Әсәйемә түкмәй-сәсмәй бөтәһен дә һөйләнем, ул тыңланы ла ауылдағы мәсеткә, аҡшам намаҙына алып китте. Намаҙлыҡҡа баҫыу менән үҙемде яңы тыуған саф, таҙа, гонаһһыҙ сабыйҙай хис иттем, бәхетемдән осоп киткәндәй булдым. Шундай еңеллекте, рәхәтлекте, илаһилыҡты күптән татымағанымды аңланым. Шул кистә әсәйем менән бергә йәстү, витр намаҙҙарын уҡыныҡ. Мин ул төндә ауылда йоҡлай алманым, минән төнө буйы "Әл-Фатиха" сүрәһен "ятлаттылар", уянам да доға ҡабатлайым, ҡайһы ваҡыт доға әйткән тауышыма үҙем уянып китәм. Шулай итеп, "Әл-Фатиха" сүрәһен ятланым. Һуңынан башҡа доға-сүрәләрҙе лә шулай йоҡлағанда ятланым, шуға ла еңел булды. Бер аҙна тирәһеләй ирем дә намаҙ уҡығанды белмәне, белгәс, әҙерәк әрләште, риза булмай маташты, тик һуңынан килеште.

Әкренләп намаҙ уҡый башлағайным, ике эш тәҡдим иттеләр. Ике урында эшләп, намаҙын уҡырмы икән, тигән Хоҙайҙың бер һыныуы булдымы, әллә ике эш хаҡы алам тигән нәфсе ҡотҡоһомы - аңламаным. Ике эштән арып-талыуҙар, ғаилә, балалар, бөтмәҫ йорт мәшәҡәттәре булһа ла, намаҙҙы ташламаным. Быйыл 10 августа намаҙға баҫыуыма бер йыл булды.

Был яҡты донъяларҙың серен белеп тә, аңлап та бөтөрөрлөк түгел... Минең аңлауымса, һиҙемләүемсә, беҙҙең эргәлә параллель донъя бар: ул Илаһи көс беҙҙең бөтә донъябыҙҙы ҡора, беҙҙе йәшәтә, эшләтә һ.б. Быға мин үҙем инандым.
*. *. *. *. *
Мин башҡаларҙан айырылып бармаған ҡәҙимге кешемен. Ауылда күп балалы ғаиләлә тыуып үҫтем, ҡалаға сығып китеп, белем алдым, тормошҡа сыҡтым. Бер йылдан улыбыҙ тыуҙы. Тик ирем менән биш йыл ғына йәшәнек, эсә, һуғыша башлағас, айырылыштыҡ. Баш ҡалала унда-бында күсеп йөрөп, тамам ялҡҡас, улым менән икәүләшеп тыуған яғыма әйләнеп ҡайттыҡ.

Тәүҙә апайымдарҙа йәшәнек. Һуңынан минән өлкәнерәк, тәүге ҡатыны менән айырылған бер ирҙе осратып, уға кейәүгә сыҡтым һәм уның донъяһында йәшәй башланыҡ. Башта, әлбиттә, беҙҙең турала төрлө ғәйбәт, яман һүҙҙәр һөйләнеләр. Тик ирем үҙенең туғандарынан да, минекеләрҙән дә һүҙ әйттертмәне, ҡыйырһытманы, улымды үҙенең балаһы кеүек ҡабул итте, тәрбиәләне. Яйлап бөтәһе лә үҙ урынына ултырҙы, ҡәҙимгесә йәшәп алып киттек. Хәҙер икенсе балабыҙ - ҡыҙыбыҙ бар.

Бер ҡарауға, кешенән кәм-хур йәшәмәйбеҙ, улымды бергә үҫтерҙек, ул иремде "атай" тип кенә тора, уҡыттыҡ, әле армияла хеҙмәт итә. Ҡыҙыбыҙ ҙа үҫеп килә, мәктәпкә уҡырға барҙы. Иптәшемдең тәүге ҡатынынан балалары, ейәндәре беҙгә килеп йөрөй, сыр-сыу килеп, ғауғалашып ултырған юҡ, һәүетемсә йәшәп ятабыҙ, Аллаға шөкөр.

Үҙем эшләйем, ике юғары белемем, яратҡан һөнәрем бар. Өйҙә лә, эштә лә өлгөрөргә тырышам, бигерәк тә тәмле-татлы итеп бешеренергә, бәйләргә, китап уҡырға яратам. Бергәләп ҡош-ҡорт, мал-тыуар, бал ҡорттары ҡарайбыҙ, үҙебеҙҙең көс менән тапҡан малға, донъяға ҡыуанып йәшәгән булабыҙ. Беҙҙән кеше өҙөлмәй: балалар, ейәндәр (иптәшемдең тәүге ҡатынынан), туғандар, таныштар, дуҫтар килеп-китеп тора, Аллаға шөкөр. Бөтәһенә лә асыҡ йөҙ күрһәтергә, ихлас ҡунаҡ итергә, уларҙың күңелдәрен күрергә тырышабыҙ...

Тик һуңғы ваҡытта ошондай табындар эске менән йыш бәйләнә башланы. Табындар күңелле үтә, әлбиттә, тик икенсе көндө "эскегә һалышмаһам ярай ине" тигән уйҙар мейене телгеләп, ныҡ ҡурҡыта башлай. Һәр ошондай табындан һуң эстән генә Хоҙайҙан мине яман ризыҡтан айырыуҙы һорай инем.

Быйыл бигерәк сейә күп булды, бик күп компот эшләнем, һәр банканы япҡан һайын "Эскеһеҙ табындарға яҙһын" тип теләйем. Сөнки эске табындары көн дә булмаһа ла, аҙна һайын ҡабатланып торҙо: тыуған көндәр, эштәге уңыштар, яңы машина-әйберҙәр, отпуск, ял итеүҙәр һ.б. Бер яҡтан ҡараһаң, шатлыҡҡа тулы тормош, икенсе яҡтан, ул шатлыҡтар араҡы менән "йыуыла"...

Бына бер көндө йыраҡтан бик оҙаҡ йылдар күрешмәгән ауылдашыбыҙ, әхирәтебеҙ отпускыға ҡайтып төштө. Һәр ваҡыттағыса, ҡунаҡ булдыҡ, йәшлек хәтирәләрен иҫкә төшөрҙөк, бик матур ғына кис ултырып ташланыҡ. Ирем ул көндө эштән һуң ғына ҡайтты, эске табынын күреп, кәйефе лә төшкәйне уның, мин бер һүҙ ҙә әйтмәнем. Әйтһәң, ғауға буласаҡ, шуға ла ҡунағымды оҙатҡас, әкрен генә өҫтәлде йыйыштырып, йорт-ҡураны ҡарап, ҡош-ҡортто ашатып, йоҡларға яттым.

Бер заман төнгө сәғәт өстә "Эсеп үлгән, эсеп үлгән" тигән бик шат һәм тантаналы итеп ҡысҡырышҡан тауыштарға уяндым да кемдең эсеп үлгәнен аңламай ыҙаландым. Ә тауыштар артҡандан-арта барҙы, уларға башҡалар ҙа ҡушылды. "Эх, иренә әйтмәне, ҡыҙын детдомға бирмәһә ярай ине!" "Улына ла хәбәр итмәне (улым Мәскәүгә эшкә киткәйне), сәғәт өс, Мәскәүҙә - бер, хәҙер шылтыратһа ла була инде, тик нимә тип әйтер икән уға?" "Эй, бахырың, әллә күпме компот эшләне, үҙе эсә лә алманы..."

Ошондай тауыштарҙы ишеткәс, минең турала һүҙ барғанын аңланым. Береһен дә күрмәйем, тик эргәмдә йөрөгән, һәр аҙымымды күҙәткән, һәр һулышымды тойған "кемдеңдер" минең бөтә тормошомдо тәфсирләп, әсенеп һөйләгәнен тойҙом. Үҙем аңлайым, ишетәм, күҙем асыҡ, тик бер нимә лә эшләй алмайым. Ул тауыштар һуңғы ваҡытта күргән төштәрҙән эпизодтарҙы ла иҫкә төшөрҙө. "Эсергә ярамағанын, иманға килеүеңде беҙ һиңә төштәреңдә лә аңлатырға тырыштыҡ, аңламаның..." тип үпкә белдерҙеләр. Һәм улар тауышына тағы кемдәрҙеңдер (шайтандарҙың икәнен аңланым) "Эсеп үлгән, эсеп үлгән!"

Поздравляю всех православных с Рождеством Христовым!

Наш Башкортостан – многонациональная, многоконфессиональная республика. На протяжении веков разные народы живут здесь в мире и согласии. У нас общие цели и общие ценности.

Вера, надежда, любовь, патриотизм, милосердие остаются незыблемыми нравственными ориентирами для всех жителей республики, вне зависимости от вероисповедания.

Желаю счастья и благополучия! Пусть ваши родные и близкие будут здоровы. Всем мира и добра!

Клип УК РФ (12 +)

Могут неожиданно взорваться

абайламай, һыҙлан­ғаныңды ишетеп ярҙамға ашыҡҡайным да... Был ауылда йәшәр кеше түгелһең шул һин, аҫыл ҡош... Миңә тәтегән ҡәҙер­ле мәлдәрҙең ынйыларын күңелемдең тү­ре­нә һалып ҡуйырмын. Уларҙы сер итеп һаҡлармын. Минең дә яҙмышымда бетеү итеп һаҡларлыҡ бәхет ярсығы булырға тейештер бит. Өфөгә килгәндә шылтырат­һам, танымайым тимәһәң ярай ҙа...
– Ни һөйләйһең һин? – тип ҡыҙып китте Марго. – Беҙгә бүтән айырылыу юҡ. Мин шундай арығанмын. Сәсрәп кенә китһен Өфөһө. Ошонда, ошо өйҙә, ошо сәскәләр араһында ғүмер иткем килә минең.
– Ҡышын бында донъя йоҡоға тала. Һәүкәш бесән һорай. Ярар, уны үҙем дә һауырмын, ти...
– Ә ниңә, мин һыйыр һаумаған кешеме ни? У-у-у... мин... Мин хатта бесән саба беләм. Сөгөлдөр, кәртүф утап үҫкән кеше әле мин. Бында ҡалам. Ҡыума мине!
Марго үҙенең һөйләгәндәренә шул тиклем ышана ине. Бөтәһе лә хәл ителгән кеүек булды уға. Кәрәкмәй вазифаһы ла, йыһазы ла, фатиры ла. Ана, Айсыуаҡҡа булһын. Гүзәл бәлиғ булған. Ҡартәсәһе лә, атаһы ла уны ярата, ҡарарҙар. Студент. Бында килеп йөрөр. Йәйҙәрен ошо матур­лыҡ эсендә үткәрер. Ошо өйҙә уҙғарасаҡ ул үҙенең ҡалған ғүмерен.
– Ышанмайым...Түҙмәҫһең һин бында, моғайын...
– Ә нишләп һин ошо йәшеңә тиклем өйләнмәнең? Мин һине больницаға килеп йөрөгәнеңдә йәлләп тә ҡуйғайным: яратыу һәләтенән мәхрүмдер инде был, тигәйнем.
– Фекерең үҙгәрҙеме һуң?
– Һораған була...
– Ә мин йәнемде ҡанатландырырлыҡ кешемде осрата алмай ыҙаландым. Ул, баҡ­һаң, һин булғанһың. Ошонда ҡалғым килә, тип ысын әйттеңме һин? Бәлки юрый­ҙыр ҙа. Шаяртҡанһыңдыр йә минең яңғыҙлығымды йәлләгәнһеңдер. Һиҙәм, күңелең яҡты, ихлас һинең. Алла ҡар­шыһында һин хәҙер минең ҡатыным. Һине гонаһлы иткем килмәй. Бәлки никах уҡытырбыҙ?
Мәрғизә албырғай биреберәк ҡалды. Асыл­да улар, үҙҙәре лә һиҙмәҫтән, ирле-ҡатынлы булды түгелме? Никах...Яуаплы аҙым да баһа. Икенселәй уйлаһаң, никах­һыҙ мөнәсәбәттәре бәйелһеҙлек кеүек килеп сыға...
– Әлләсе...Үҙең шулай теләгәс ни... Никахлашырбыҙ ҙа мин Өфөгә ҡайтып, эштәремде яйлап, өҙөлөп килермен. Аҙмы-күпме ғүмерҙе алдаҡ эсендә йәшәп үткәргем килмәй минең дә.
... – Алдыңмы?
– Алдым.
– Барҙыңмы?
– Барҙым.
– Бисмиллаһи рахман ирахим, әлхәмдуллиллаһи раббил ғаләмин. Амин!
Уларҙың никахы Нәсимә менән Мәрфуға ҡарсыҡты шаҡ ҡатырҙы. “Кит, туҙға яҙма­ғанды... Бергә йәшәп китә алаһығыҙ бармы?!”
... Вокзалға Марго Харрасовна үҙен йөрөткән машина менән төштө. Машинанан сыҡмай ғына тоннелдән күтәре­леү­селәрҙе күҙәтте ул. Вокзал дикторы көткән поездың Өфөгә килеп туҡтауын иғлан итте. Пассажирҙар, өҫкә күтәрелгәс тә, йә автобус туҡталышына ашыға, йә такси тотоу хәстәрен күрә.
Ана, таныш һын да күренде. Ғәлимнур быяла ишектән сыҡты ла тирә-яғын бай­ҡаны. Туҡтап баҫып торҙо. Иҫкерә баш­лаған болон курткаһының кеҫәһенән сығарып тәмәке ҡабыҙҙы. “Тартмай ине лә”, – тигән уй йүгерҙе Маргоның башынан. Ҡалай күрмәлекһеҙ икән дә ул: ҡаҡса кәүҙәле, башына ҡырыла төшкән ҡуян бүрек кейгән был кешене урамда осратһа, күҙ һалыр инеме икән Марго Харрасовна? Ғәлимнур баҫҡыс буйлап йөрөй-йөрөй алан-йолан ҡаранды ла бағанаға һөйәлеп тынып ҡалды, ҡараштары, эҙләнеүҙән туҡтап, ергә төбәлде.
Уларҙың ғаиләһен белеүселәрҙең, Маргоны вазифаһы буйынса хөрмәт итеүсе­ләрҙең, хатта етеш йәшәгәндәре өсөн көнләшеүсе ҡайһы берәүҙәрҙең: “Тапҡан икән Айсыуаҡ Исмәғилевичты алыштырыр кешене!”– тип әйтәсәктәре мейеһен ярып үтте Маргоның...
– Мин көткән кеше был поезда булмай сыҡты. Шаһиҙә ханымдарға илтеп ҡуй. Айсыуаҡ Исмәғилович һуңланы тип борсолалыр инде, – тип өндәште Марго шоферына.
Сейә төҫөндәге иномарка ҡырт ҡына боролдо ла хисапһыҙ машиналар ағымына инеп ҡушылды.
Тамара Ғәниева

Баҫмаға әҙерләүсе: Ф.Абдулова.

– Мине үҙеңдә ҡалдыр, Ғлимнур, – тип шыбырланы ул таң атыр алдынан...- Ҡуйыныңдан, сәсеңдең тәменән, һинең бынау ожмахыңдан башҡа йәшәге килмәй минең хәҙер.
Ғәлимнур өндәшмәй генә уның сәстәренән, күҙҙәренән үпте.
– Һине больницала күтәреп алғанда уҡ тәнемдән ток йүгергәйне инде. Йәшме, ҡартмы икәнеңде лә

Мәрфуға апай дауахананан сығып ике көн үткәс, ун бер көн тигәндә Маргоға ла сират етте. Район етәкселәре, берәр аҙна район профилакторийында тороп торор­һоғоҙ, Марго Харрасовна, тиһә лә, әллә ниндәй эске инаныс һәм ҡыҙыҡһыныу үҙҙәренә саҡырған Ғәлимнур яғына ауҙарҙы уны.
– Нәсимәнең бала-сағаһы бар, миндә генә торорһоғоҙ, – тине машинаһы менән алырға килгән Ғәлимнур. “Һиндә тек һиндә!” – тип уйланы Марго, үҙенең дә күңе­ле шуны теләне. Нисек донъя көтә икән был япа-яңғыҙ ир-егет. Буйҙаҡ башы менән ни ҡыйратҡан була икән?
Тирә-яғы сәскә, емеш-еләк ағастары менән уратып алынған ыҡсым ғына ҡа­рағай өй ауылды уратып аҡҡан йылғаның тыныс бер бөгөлөнә яҡын ғына һыйынып, ғәжәпләнеберәк ҡаршылаған кеүек булды ҡунаҡ ханымды. Ишек аллдында мунса, һыу колонкаһы бар. Өйҙөң эсенән тәмле генә ағас еҫе килә. Исмаһам бер буяу әҫәре яғылһа! Иҙән, түшәм, тәҙрә рамдарына тиклем һап-һары ағастан. Урталараҡ ыҡсым мейес. Карауат, ултыр­ғыстар, өҫтәл, китап һәм һауыт-һаба шкафтары – һәм­мәһе лә ҡулдан эшләнгән. Оҫта ҡулы тей­гән булһа кәрәк. Карауаттың ике башы ла бейек. Семәрләп сәскә, еләк һүрәттәре ырылған был йоҡо урыны киноларҙа күр­һәтелгән батшалар карауатын хәтерләтә. Иҙәндә лә, диванда ла рауза сәскәләре, башҡорт орнаменттары төшөрөп һуғылған аҫалы балаҫтар. Бүтән артыҡ нәмә юҡ. Тәҙрә төбөндәге гөлдәр генә лә әллә нисә төрлө. Һәммәһе лә тиерлек сәскә атып ултыра. Стена буйлатып китаптар теҙелгән. Хөрриәт. Тыныс. Һулаған һауа йәнгә һеңеп, тәнгә тарала.
Ҡалай хыялланғаны бар уның ошондай иркен ағас өйҙә йәшәргә. Атаһы ҡапыл вафат булғас, өсәүләп бәләкәй генә өйҙә ғүмер иттеләр. Өләсәһе менән әсәһе донъяны ҡулдарынан килгән тиклем һөйрәне. Шәл бәйләү, йөн иләү тиһеңме, береһе лә ҡалманы. Үҙҙәренсә мал тоттолар, баҡса үҫтерҙеләр. Ауылдары бәләкәй булғас, һыу үткәргес-фәлән булманы. Баҡ­саға һыуҙы көйәнтәләп ташыр ине Мәрғизә. Ир-атлы кешеләр ул саҡта ла иркен өй һалып сыҡты. Мәрғизәнең ундай өйҙәргә күҙе ҡыҙа ине. Ә хәҙер... Хәҙер ул торғаны ҡала кешеһе. Өйө лә иркен, әммә әллә ҡалай тынсыу. Өләсәһе донъя ҡуйғас, бәләкәй өйҙө бикләнеләр ҙә әсәһе Өфөгә күсте. Оҙаҡ йәшәй алманы, аш­ҡаҙан сиренән китеп барҙы. Ауылға һуҡмаҡ өҙөлдә. Теге ситса күлдәкле көйәнтәле ҡыҙ иркен кабинеттың иркен өҫтәле артында ултырған әлеге Марго ханымды таныр инеме икән?
...Аҡсабаҡ күленең ҡамышлы, том­бойоҡло яры шул тиклем һил. Иртән иртүк алып сыҡты Ғәлимнур уны донъя күрһә­тергә. Үҙе сисенеп ташлап күлгә сумды. Эй йөҙҙө кинәнеп, эй йөҙҙө. Бер салҡан, бер ҡолас ташлап тулай. Марго ярҙа ғына ултырҙы. Рәхәт. Ашығаһы, үртәләһе юҡ. Берәү ҙә һинең прическаңды, костю­мың­ды күҙәтмәй. Һүҙеңде лә үлсәп торма, йәнеңә килгәнде һөйлә әйҙә...
– Һин ярҙа бәпкәһен юғалтҡан яңғыҙ ҡаҙға оҡшағанһың. Нимәгә яманһыу­лай­һың? – Керпек остарына тамсылар эленгән Ғәлимнур һыуҙан алып сыҡҡан кинәнесен, сафлығын Мәрғизәгә лә йоҡторған кеүек. – Анау тау битендә еләклек. Йыйып йөрөр­гә көсөң етмәҫ, эйелеп кенә өҙөп ҡабыр­һың. Эйелә алмаһаң, үҙем йыйып ашатырмын. Ҡыш Өфөлә иҫеңә төшөр әле...
Көндөҙгө тәьҫораттар шауҡымынанмы, бүтән сәбәптәнме, оҙаҡ йоҡлай алмай ятты Марго. Тәхеткә оҡшаған карауат дүрт кеше һыймалы. Йомшаҡ. Тыныс. Яҡындағы диванда Ғәлимнур йоҡлай.Тын алышы тигеҙ, тәрән. Марго һаҡ ҡына урынынан торҙо ла тышҡа сығып тупһаға ултырҙы. Июль кисе йылымыс. Бихисап йондоҙ ара­һында ай тулғана. Йондоҙҙар үтә ялты­рауыҡ икән дә бында. Үтә ҡәнәғәт, вайым­һыҙ кеүек тә күренәләр. Ғәлимнурҙың яланғас беләктәре иңенә ятҡас, Марго терт итеп китте. Ә башы үҙенән үҙе йылы яурынға терәлде. Һөйәлле ҡулдар уның сәстәренә ҡағылды. Йә хоҙа, бер һүҙ ҙә ҡушмаһа ярар ине Ғәлимнур...
– Һинән ҡайын еләге тәме килә. Нишләп Өфө ханымы булдың әле һин? Нишләп ир бисәһе икәнһең? Шундай ғәзизһең миңә.
– Ә беҙ айырылышҡанбыҙ ул... Ысын әйтәм. Ышанмаһаң, паспортымды ҡара.
Теге саҡта дауаханала күтәргән кеүек ҡулдарына алды уны Ғәлимнур. Был юлы ергә баҫтырманы. Оҙаҡ, бик оҙаҡ атлаған кеүек булдылар. Марго донъяһын онотоп, уның муйынына һарылды.

була торғандыр.

– Йә, ҡыҙҙар, кәйефтәр яҡшымы? Һөт әпкилдем, ҡаймаҡ та бар. Сәй эсәбеҙ хәҙер. Һеҙҙең янға ашығып, үҙем дә сәй эсеп торманым. Бергәләп тәмлерәк тә булыр, тинем.
Ғәлимнур әсәһен күтәреп тигәндәй яраһын бәйләтеүгә алып барып килде. Маргоны ла иғтибарҙан ташламаны. Бер нисә көн тигәндә өсәүләшеп бер-бере­һенә күнектеләр ҙә киттеләр. Һөйләшеүе лә еңел, ҡәҙимге тормош мәшәҡәттәре хаҡында ихластан фекер алышалар. Бер-береһен ярты һүҙҙән аңлап торалар. Бигерәк тә Ғәлимнур әсәһенә ярты ла ҡырын һүҙ әйтмәй, ул нимә тиһә, шуны ыңғайына һыпыра. Көн һайын хуш еҫле ялан сәскәләре тотоп килә. Иҙәнде, һауыт-һабаны йыуырға ла ытырғанмай.
– Балаларығыҙ, иптәшегеҙ бармы? – тип һорайһы иттте бер килгәнендә.
– Ҡыҙым бар. Әле ул спорт лагерынды. Атаһы ла шунда. Ул – спорт комплексының директоры.
Элекке эре заводтың ҡарамағында булған һәм һуңғы йылдарҙа ҡул һелтәп ҡуйылған спорт комплексын яңынан асып ебәреү өсөн Марго аҙ көс һалманы. Ҙур спортты тамамлағас, Айсыуаҡҡа ниндәйҙер бүтән шөғөл менән булырға кәрәк ине. Улар ҡалала Спорт комплексы асыу мәсьәләһенә туҡталдылар. Һәм, байтаҡ айҡаша торғас, эш яйға һалынды. Айсыуаҡ түләүле лә, түләүһеҙ ҙә төркөмдәр ойоштороп, тренерлыҡ эшен дә, хужалыҡ эштәрен дә тартып алып китте. Һәйбәт кенә коллектив туплап алды. Саунаһы, бассейны, спорт залдары ремонтланды. Йәйге лагерын тергеҙеп ебәреү ҙә еңел булманы. Эшләһәң, эш ҡарышмай, уныһын да йырып сыҡтылар. Бөтә был эшмәкәрлек Айсыуаҡтың тормошона әүерелде. Йөҙөп йөрөнө ул шунда. Баштараҡ Маргоның быға бик иҫе китмәне. Ир-ат бала-саға кеүек бит ул, күңеленә ятҡан шөғөлө булһа, башкөлләйгә әүрәй ҙә китә. Дөрөҫ, етәкселәр, билдәле кешеләр менән теннис һуғыу, саунала байрам итеүҙәре йышайҙы. Спорт менән етди шөғөлләнгәндә эсмәгән Айсыуаҡ төшөргөләп тә ҡайта башланы. Юҡ, улай бирешеп китерлек итеп түгел дә ул. Ана, таныштарҙың күбеһенең ире эскелектән йонсой. “Табын ҡормайынса тороп, бер генә эште лә хәл итеп булмай”,– тип аптыраналар. Шулайҙыр инде. Заманаһы әллә ниндәй бит. Йәмғиәт әшнәлеккә, ришүәтселеккә һалышҡан система эсендә йәшәй. Марго үҙе лә министерлыҡтарҙың береһендә эшләй. Ул белмәгән нимә бар.
Аралары боҙоласаҡ йылды Марго ҡыҙҙары Гүзәл менән Ҡара диңгеҙгә ял итергә барғайны. Теләһә, өсәүләп тә китәләр ине, Айсыуаҡ, әлеге лә баяғы, спорт лагеры, тип ризалашманы. Матур ғына ял итеп, самолет менән Өфөгә ҡайтып төшкәс, аэропорттан Айсыуаҡҡа әллә нисә шылтыратып ҡаранылар. Ала алманылар. Телефоны һүндерелгән. Бәлки өйҙә лә юҡтыр, лагерындалыр. Такси менән ҡайтырға булдылар. Ҡайтып еткәс, ишекте шаҡып торманылар, үҙҙәренең асҡысы менән асып инделәр. Ҡыштырлаған тауыштарына бүлмәһенән Айсыуаҡ килеп сыҡты.
– Мин йоҡлап ятам. Нисәнсе числа икәнде лә онотҡанмын. Ҡалай матур икегеҙ ҙә! – Шулай ыуаланды атай кеше. Ҡыҙын да, ҡатынын да ҡосаҡлап алды.
Төйөнсәктөге күстәнәстәрҙе сығарып алып, кухняла сәй табыны ҡороп ебәрҙеләр. Ултырышҡайнылар ғына, ишек келәһе сылтырлағанын ишетеп, Марго, һуҙылып ҡараһа, ҡыҫҡа ғына итәкле бер ҡатын, елп итеп, ишектән сыҡты ла һыҙҙы. Маргоның башына шажлап ҡан күтәрелде.
– Кем ул унда? – Гүзәл шулай тигәс, Айсыуаҡҡа текләп ҡараһа, йәнә шаҡ ҡатты. Йөҙөндә, исмаһам, бер һыр тертләһәсе! Өндәшмәне Марго. Ҡыҙҙары әллә ни аңғарып та өлгөрмәне шикел­ле. “Элмә­гәнбеҙме әллә?” – тип ишекте барып элде лә өҫтәл артына килеп ултырҙы. Ярай әле бая ишеккә арҡаһы менән ултыра ине. Айсыуаҡ ҡыҙынан әллә ниҙәр һораша, үҙ ҡыҙыҡтарын һөйләй. Марго ла үҙен ҡулға алды. Сәй эсеп бөткәс, Айсыуаҡтың бүл­мәһенә инеүҙән тыйыла алманы. Мендәр тышына помада тейеп ҡалған...
– Беҙҙең яҡтың матур ерҙәрен күр­гәнегеҙ юҡтыр әле, больницанан сыҡҡас та ҡайтып китмәгеҙ, өҙлөгөүегеҙ ҙә бар, – тип өндәште Ғәлимнур. – Беҙҙең өйҙә берәр аҙна йәшәгеҙ. «Больничный» бирер­ҙәр. Иҫкерәк булһа ла, машина бар. Күл буйҙарын, матур йәйләүҙәрҙе күр­һәтермен.
– Эйе шул, – тип йөпләне Мәрфуға апай ҙа. – Ашыҡма, һылыу, өй иркен. Туған кеүек булып бөттөң.Өфө түрәһемен тип эрелән­мәнең. Айырым палата ла таптырманың. Беҙҙекеләр арыу инде ул.Ашыҡма!

Аяҡҡа тиҙ баҫты Марго. Айсыуаҡ та шылтыратты. “Килеп тормайым, ярыштар башланырға тора, – тине. – Борсолма, һуҡыр эсәк тиҙ төҙәлә ул”. Һыр бирмәй генә һөйләште Марго элекке ире менән. Күңелсәк, оптимистик тауышы ла эсен бошорҙо. Күңелле йәшәй. Хәҙер бигерәк тә. Азат. Спорт лагерында йөрөй биргәне хәйерле. Юҡһа, анау йылдағы кеүек, йәнә берәрһен өйгә эйәләтмәҫ, тимә.
Спортсы Әҙелғужин Марго артынан бик ҡы­йыу йөрөп, әрһеҙ­леге менән алдырҙы. Баштараҡ был үҙ һүҙле, бик еңел аралашыусан, телгә бөткән һылыу ҡала егете һис күңеленә ятмағайны. Әсәһе менән өлә­сәһе ҡулында ғына үҫте. Ауылдары Өфөнән алыҫ. Әллә ни ҙур матди ярҙам күрһәтә алмайҙар. Тырыш­тыр­ҙылар, әл­биттә, һүҙ ҙә юҡ. Әммә ҙур ҡаланың үҙ иҫәбе үҙендә. Мәрғизә нисек тә әсә­лә­ренә көс төшөрмәй генә уҡырға тырышты. Белемле, артабан тормошон да­уам итерлек һөнәрле булғыһы килде. Ишле ғаиләлә үҫмәгәс, ҡыйыулығы ла самалы ине. Ип­тәш ҡыҙҙары, матурһыңсы, тип тор­һалар ҙа, үҙенән әллә ни ҡә­нә­ғәт тә булманы. Илдар исемле юрфак егете менән дуҫлашып йөрөнөләр былай. Тик Илдар, һис ни аңла­тып тормай, тота килеп бер инфак ҡыҙы менән йөрөп китте. Мәрғизәнең әхирәт­тәре Илдарҙы әрләп бер булды: беҙҙең башҡорт егеттәренең шул булыр, остан­дабыраҡ торған сит милләт ҡыҙын күрһә, һеләгәйе аға ла китә. Люданың фатирына, атаһының машинаһына күҙе ҡыҙғандыр. Бик мәхрүм тойҙо Мәрғизә үҙен шул саҡта. Һалҡыныраҡ, текәрәк тотҡан булды шул үҙен, шуны оҡшатманымы икән Илдар? Егеттәрҙең ҡуйынына һырлыға һалып барыуҙы күҙ алдына ла килтерә алмай шул ул. Ояла. Һуңғы курста группалаш ҡыҙҙар ҙа дәррәү генә тормош ҡорорға тотондо. Ә ул тап ваҡыты еткәс – яңғыҙ. Әҙелғужин Айсыуаҡ менән канди­датлыҡ минимумын бергә тапшырып йөрөнөләр. Илдар менән бергә күрге­ләгәнендә лә иғтибарһыҙ ҡалдыр­маған Айсыуаҡ хәҙер ысынтылап, артынан бер тотам да ҡалмай йөрөп алып китте. “Королева Марго!” – Айсыуаҡ уны шулай тип йөрөттө. Шул Марго исеме уға ысынлап йәбеште лә ҡуйҙы. Торараҡ шуға үҙе лә өйрәнде.
Мәрғизәгә, аспирант булараҡ, университет ятағынан айырым бүлмә биргәйнеләр. Шунда йәшәне. Айсыуаҡ ата-әсәһе янын­да. Имтихандарға йыш ҡына Мәрғизәнең бүлмәһендә әҙерләнер булдылар. Айсыуаҡ уны үҙҙәренә ҡунаҡҡа алып ҡайтҡыланы. Ата-әсәһе һәләк егәр­ле, ипле кешеләр. Мәрғизәне оҡшаттылар. “Кил дә кил, тартынма!”– тип торҙолар. Мәрғизә бер нисә тапҡыр Айсыуаҡтың әсәһенә ҡунаҡ табындары әҙерләште. “Ҡулың килешле!”– тип маҡтаны әсәһе. Айсыуаҡтың да әсәһенең Мәрғизәгә яҡшы баһа биреүенән ҡәнәғәт икәнлеге күренеп тора ине. Мәрғизә лә, уйланы-уйланы ла, Айсыуаҡты әсәләренә алып ҡайтып күр­һәтергә булды. Юрый бесән ваҡытына тура килтереп саҡырҙы. Күрһен әле, ҡала егете нишләр икән? Әсәләренә аҙыраҡ таяныс булырлыҡ та булмаһа, уның менән сәс бәйләүҙән фәтүә булырмы? Юғиһә, Айсыуаҡ өйлә­нешеүҙе ҡызырыҡлай башлағайны.
Айсыуаҡ ни... Әсәһе менән өләсәһенә һин дә мин ярап алды. Теле менән дә алдыра, эше менән дә. Бер һыйырлыҡ бесәндәрен сабып ташланы. Ғәжәп итте Мәрғизә.
– Бесән сабыу эшен ҡайҙан беләһең, Айсыуаҡ?
– Уның ниндәй ҡыйынлығы бар? – тип шарҡылданы Айсыуаҡ. – Һелтәйһең дә һелтәйһең, шул ғына...
– Һелтәнең, ти... Таҫылың, тәжрибәң булмаһа, һелтәрһең бесәнде, һелтәмәй ҙә...
Мәрғизә диссертация яҡлар алдынан яҙылыштылар. Айсыуаҡ, сәбәп табып, аспирантураны таш­лап ҡуйҙы. Спорт менән мауығыуҙары еңеп китте. Теге чемпионат, был чемпионат. Еңеүҙәр кешене икенсе еңеү­ҙәргә ымһындыра шул ул. Мәрғизә күнде. Уның ҡарауы һәр саҡ нимә менән­дер мәшғүл. Ир-аттың этлекле уйҙарға ваҡыты ҡалмауы хөрт түгел инде ул. Гүзәлдәре тыуҙы. Иркен генә, татыу ғына йәшәп алып киттеләр. Кешенән кәм булманылар, арыу-арыу ғаиләләр менән ҡат­наштылар. Яҙмышынан риза ине Мәрғизә.
Ғәлимнур әсәһе янына төн­гөлөккә йәнә килде. Әсәләрен Нәсимә менән алмашлап, көн аша ҡарайҙар.Ҡыҙыҡһынып кү­ҙәт­те уны Марго. Төҫө уңғаныраҡ ҡара футболка, джинс салбар кейгән, сәсенә сал төшкән был зәңгәр күҙле ир буйға ла бик ҙур түгел икән. Битендәге көнгә янған йыйырсыҡтары, тәрән үк булмаһа ла, төҫөнә етдилек бирә. Ҡулдары ла, беләге лә ҡап-ҡара янған. Көнө буйы һауала

аҫтараҡ ерен кемдер быраулаған кеүек була башланы. Сумкаһынан алып “Но-шпа” эсте. Ебәрмәй. Уҡшыта... Байтаҡ ыҙаланды ул ауыртыуҙан. Тегеләй итте, былай... Инде лә сараһы ҡалмағас, телефонға үрелде. “Тиҙ ярҙам” килеп ет­кәнсе үлер сиккә етте. Шундай ҙа ауыртыу була икән! Район дауа­ханаһында уны тиҙ-тиҙ әҙерләп һалдылар ҙа операция яһанылар. Һуҡыр эсәге шешкән икән. Йә инде, ошонда, ер аяғы ер башын­да килеп эләктермәһә булма­ғанмы икән уныһына ла. Ят инде бына хәҙер йәйҙең йәмле ваҡы­тында сит-ят ерҙә. Өфөлә, исма­һам, больница-фәләнгә барып инһәң, врачтары үҙеңдеке, та­ныш-белеш тә яңғыҙ итмәй. Бында ни ҡылыр икән? “Операция яһа­нылар, килеп ет!”– тип элекке иреңә хәбәр итеп булмай бит инде. Бер фатирҙа йәшәү менәнме ни? Һыр бирәһе юҡ Маргоның. Табиптар, медсестралар арыу былай. Район хаки­миәтенән дә килеп етә һалдылар. Хәлен белдереп, Өфөгә лә хәбәр иттеләр.
Һуҡыр эсәк тигәс тә, теш һу­рыу түгел икән уныһы ла. Тәүҙә­рәк, укол ғәләмә­тенәнме, тыныслап йоҡоға талғайны, таңға табан яраһы һулҡып һыҙлап алып кит­те. Күҙен асһа, өс карауатлыҡ палатала һүрән генә ут яна. Тәҙрә төбөндәрәк ятҡан оло йәштәге ҡарсыҡ берсә тәрән һулап, берсә еңелсә ғырылдап йоҡлай. Бая эңерҙә буш торған карауатта шәүлә бар. Урынды болартмай, сисенмәй ятҡан кешегә оҡшай. Марго йомошона тормаҡсы итте. Ирен­дәре бер-береһенә йәбешкән, һыу эскеһе лә килә. Эй ҡалҡынды, эй маташты торор­ға, юҡ, кәүҙәһе үҙенеке түгел: уң яҡтағы ауыртыу ҡуҙғалырға ла ирек бирмәй. Ыңғырашты ла шикелле. Башын ҡалҡытып, һул аяғын иҙәнгә төшөрә биргәйне, уң аяғы буйһонмай. Шул саҡ әлеге күрше карауатта ятҡан шәүлә һә тигәнсә урынынан ҡуҙғалды ла, Маргоның карауаттан һис ҡубырға теләмәгән кәүҙәһен көслө беләктәре менән ҡосаҡ­лап, еңел генә күтәрҙе һәм секунд эсендә аяғына баҫтырҙы ла ҡуйҙы. Аңғармай ҙа ҡалды ул, иҙәнгә баҫҡас, бер аҙ башы әйләнеп китте. Ҡулы үҙенән-үҙе һаҡ ҡына яралы урынды тапты. Йоҡа ғына төнгө күлдәксән ярым шәрә Марго алдында бер ир баҫып тора. Ауырыу кешелә ни, оят ҡайғыһы китә шул. “Рәхмәт” тигән булды ла стена буйлап ишеккә ыңғайланы.
– Уңайһыҙланмағыҙ. Оҙатып барайым.
...Иртән уянғанда төнгө ярҙамсы юҡ ине инде.
– Апай, хәлдәр арыумы? – тип өндәште Марго күршеһендәге ҡарсыҡҡа.
– Ал да гөл, балаҡайым. Алла бирһә, аяҡҡа баҫып та кителер әле.
– Ҡайһы ерең ауыртып ингәйнең больницаға?
– Бүҫер йонсотто, бүҫер... Ун-ун биш йыллап булыр. Кендектән йоҙроҡ хәтлем булып бүлтәйеп сығып ыҙаланы. Бик теңкәгә тей­ҙе. Бер тас һыуҙы ла сығарып түгә алмай башланым. Үҙ өйөңдә йәшәгәс, шыпа тик ултырып ҡына ла булмай шул. Тормошмо ни ул кеше күҙенә ҡарап зар­ланып ултырыу. Бына, әлхәмдуллиллаһ, тәүәккәлләнем дә ҡуйҙым. Әйт­тем мин Нәсимәгә, ҡыҙымды әйтәм, алдырайыҡ шуны, тинем. Врачтар, йөрәгең насар, тип әйтә бит, әсәй, ти ҙә тора ине. Ғәлимнурым ярай минең яҡлы булды. Шартлатып тектеләр ҙә ҡуйҙылар, Аллаға шөкөр.
Марго әбейҙең ауыл кешеләренә хас ихласлығы, ирәбелегенә һоҡланып бер булды:
– Маладисһың да инде! – тип көлөп ебәрҙе. Көлһәң дә ауырта икән әле был операция урыны.
– Кем менән ғүмер итәһең, апай?
– Ҡыҙым Нәсимә менән торам. Уллы кешегә ҡыҙы янында йәшәү яҡшы түгел аныһы. Ныу, мынау малай, Ғәлимнур, өй­ләнмәй. Ипле бала ла бит. Яңғыҙ тик йөрөй. Тап берәр кәләш, һайланма, үҙең арыу булһаң, кәләш тә арыу була ул, тигәнем дә бар. Өҫ-башыңды ҡарап, тамағыңа бешереп торор, балаларығыҙ булыр, уларҙы аяҡҡа баҫтырып өлгөрөр кәрәк, тип һуҡранғаным бар. Әллә кешене тиңһенмәй, әллә ҡыйыуһыҙ. Маңлайына яҙылғанды күрәме икән, тип тә китәм. Бөгөн төнө буйы мине ҡарауыллап сыҡты. Зерә кеше йәнле, ҡыҙлар һымаҡ. Мәктәптә уҡыта ул. Биологиянан. Хеҙмәт дәрестәрен дә алып бара. Һин, һылыу, үҙең ҡай яҡтыҡы? Кисә бик ҙур түрәләр ҙә килеп китте яныңа.
– Өфөнән. Командировкаға килгәйнем, бына бит нишләтеп ҡуйҙы һуҡыр эсәк.
– Алай икән... Шәбәйерһең, Алла бирһә...

Телефон сәғәт ундар тирәһендә шылтыраны.
- Алло! Был мин...
– Эйе... Танымайым бит... – Марго трубкалағы тауышҡа ғәмһеҙ генә яуап бирҙе. – Тыңлайым һеҙҙе, кем кәрәк?
– Мәрғизә, был мин...– Ҡатын, онотолған исемен тәүләп ишеткән кеүек, тертләп китте.
– Ғәлимнур, ҡайҙан шыл­тыра­таһың?
– Район үҙәгенән. Төндә поезға ултырам. Иртәгә киске биштәр тирәһендә Өфөлә булам. Мәр­ғизә, һин мине ҡаршыларға вок­залға төш, ҡунаҡханаға урынлаштырыу яғын да хәстәрләһәң ине. Өфөлә әллә ун йыл булған юҡ. Алло! Ишетәһеңме?
– Эйе, эйе, Ғәлимнур! Ҡар­шылайым, әлбиттә.
– Ярай, күрешкәнгә тиклем!

Әле генә ванна инеп, битенә йомортҡа һарыһы, бал, эрем­сектән эшләнгән битлек һылап алғандан һуң, сәсен фен менән киптерә-киптерә, сәғәт өстә башланасаҡ кәңәшмәгә әҙерләнеп йөрөгән Маргоның башына таяҡ менән тондорған кеүек бул­ды. Албырғауынан нишләргә белмәй, әле генә диҡҡәтләнеп ҡутарған кейем шка­фының ишеген бер асты, бер япты. Күбекле һыу эсендә ятҡанда уҡ бөтә нескәлегенә тиклем барлап сыҡҡан кейеменең тышҡы кәүҙәләнешен ҡабат юғалтты. Ҡайһы кофтаһын, ҡайһы итәген кейәм тигәйне әле? Был кофта менән нишләп күкһел туфлиҙар күҙҙә тотолған һуң? Төҫө тура килмәй ҙә инде. Һуң бит бая, ванна эсендә, һәммәһе лә барланғайны... Ул аңҡы-тиңке булып, креслоға барып ултырҙы.
Ғәлимнур... Әле генә көҙгөгә ҡа­рағанда һауалы Марго са­ғылған һын эсендә онотола яҙған Мәрғизә сифаттары уянды. Танауына һөт, яңы сапҡан бесән еҫ­тәре килеп бәрелгәндәй булды. Ул арала булмай, бүлмәләрҙең береһенән спорт кейемендәге ире Айсыуаҡ килеп сыҡты ла, ғәҙәтенсә көйләй биреп, кухняға ыңғайланы. Уның плитәгә сәйнүк ҡуйғаны ишетелде.
– Марго, Шаһиҙә ханымдың ҡағыҙын уҡыныңмы?
– Уҡыным. Мин бара алмамдыр. Иртәгә кис бушамайым.
– Нисек инде... Уңайһыҙ... Уларҙан аҙ изгелек күрҙекме ни? – Айсыуаҡ, һығылмалы баҫып, бүлмә буйлап йөрөштөрҙө. – Улайһа, Шаһиҙә ханымға үҙең шылтыратып әйт, килә алмайбыҙ, тиң.
– Нишләп килә алмайбыҙ? Бар үҙең генә. Һинең хужаңдың би­сәһе бит. Минһеҙ йәшәй алға­ныңды, минән башҡа ғына ҡунаҡҡа бара алмайһыңдыр шул? – Марго элекке иренә йәнә әллә ниҙәр әйтергә тип уҡталғайны ла, тыйылды. Кәрәкмәй. Ике йыл элек үк рәсми айырылышҡан Айсыуаҡ менән ул тыйылып һөйләшергә күнеккән инде. Бер-береһенә артыҡ һорау биреп, ваҡ-төйәк дәғүә белдермәйҙәр. Лондондың лордтары һәм ледиҙары кеүек мөнәсә­бәттәре итәғәтле. Ҡайҙа киттең, ҡайҙа булдың, ни уй­лайһың, тигән юҡ. Икеһе ике яҡта, ике планета булып йәшәп тик ята. Кеше-фәлән килгәндә, күптәнге дуҫ-иш­тәре, таныш-тоноштары­ның табын-мәж­лесенә барғанда һин дә мин. Аралары һыуыныуын белдермәҫкә тырышалар. Әллә ниндәй уйҙырмалар уйлап сыға­рып бөтөрҙәр. Яман һүҙ таралыр. Кеше бит үҙен белмәй, бүтәндәр яҙмышына ҡыҫылырға, кәрәк-кәрәкмәгән хөкөм сығарырға әҙер генә тора.
Айсыуаҡ бүтән һүҙ ҡуйыртманы. Бер үҙе ултырып сәй эсеп, тамаҡ ялғап алды ла ишекте үҙе бикләп сығып китте.
...Быйыл йәй алыҫ райондарҙың береһенә командировкаға бар­ғайны Марго. Ҡаланың ығы-зы­ғылы мәшәҡәте теңкәһенә тей­гәйне. Ҡыҙы спорт лагерында ялда. Айсыуаҡ та шунда. Ә уны отпускыға ебәрергә уйламайҙар ҙа. Йүнләп йәй ҙә күрә алмай. Элегерәкке йылдарҙа, исмаһам, ял көндәрендә үҙе лә Айсыуаҡ директоры булған спорт лагерына барып йөрөй ине. Хәҙер ни...
Бер аҙ елләнеп, бауыр аҫтынан ел үткәреп йөрөп ҡайтҡыһы килде. Ҡымыҙ эсеп, көн арыу торһа, йылғала һыу инеп, саҡ ҡына булһа ла ҡала мәшәҡәтенән айырылып, йәй хозурын татыу ине төп ниәте. Самолеттан ҡаршы алған район етәкселәре өлтөрәп ҡунаҡханаға урынлаштырып, иртәгәһенә әллә ниндәй ҙур-ҙур экзотик программа вәғәҙә итеп ташланы.
– Эште ни, эшләрбеҙ уны, Марго Харрасовна, беҙҙең күрһәткес­тәрҙән риза булырһығыҙ ул. Матур тәбиғәтебеҙҙе лә күр­һәткебеҙ килә һеҙгә, – тип өтә­ләнделәр. – Иртәгәгә тиклем ял итегеҙ ҙә...
Люкс тип аталған бүлмәлә яңғыҙы ғына ҡалыуы булды, Марго Харрасовнаның күңеле болғанып, эсе бороп ауыртырға тотондо ла китте. Бәләкәй само­леттың һелкетеүе килешмәне шикелле, тип һыуытҡыстан алып әскелтем ҡымыҙ эсеп, һуҙылып ятып та ҡараны, әммә әлеге ауыртыу көсәйә барып, уң яҡ бөйөрҙән саҡ ҡына

Первый понедельник нового года – самое время, чтобы начать подводить итоги и строить планы на будущее.

6 новых поликлиник и 134 ФАПа, 35 отремонтированных школ, 170 благоустроенных территорий, дороги, мосты, объекты коммунальной инфраструктуры и многое другое – результаты реализации в Башкортостане национальных проектов за 2025 год. Часть из них – в этих карточках.

Всего мы вели работу по 12 новым нацпроектам. По каждому из них привлекли в республику серьезные федеральные средства. Благодарю Президента и Правительство страны за поддержку, которая позволяет нам развивать экономику, строить, обновлять, приводить в порядок ключевые объекты по всей республике – несмотря на сложные времена.

Эту работу мы обязательно продолжим и в наступившем году.

Всем удачи!

Выбирай безопасную горку